TDNTest🧭 Cách dùng bài này
Đọc bài này trước để biết cả chặng đường, rồi học từng bài nhỏ. Học xong, quay lại đây và tự kể lại toàn bộ.
Nhãn Lớp 4 Lớp 5 cho biết nội dung có trong SGK Lịch sử và Địa lí của lớp nào. Nhãn Mở rộng là phần ngoài SGK, dùng thêm khi luyện thi.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Hay gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Văn Lang: tên nước khoảng năm 700 TCN (2023 – 2024); hình giã gạo trên trống đồng (2024 – 2025).
- Hai Bà Trưng, Ngô Quyền: cuộc khởi nghĩa đầu tiên, người chấm dứt Bắc thuộc (2017 – 2018); vì sao Bạch Đằng 938 quan trọng (2026 – 2027).
- Lý Thường Kiệt và "Sông núi nước Nam vua Nam ở" (2016 – 2017); tên gọi Thăng Long – Hà Nội (2025 – 2026).
- Nhà Trần: Trần Quốc Tuấn (2015 – 2016), đoạn văn về Hốt Tất Liệt (2022 – 2023), rút khỏi Thăng Long (2024 – 2025), Trần Quốc Toản (2026 – 2027).
- Nguyễn Huệ, Nguyễn Trường Tộ qua ảnh và đoạn văn (2017 – 2018, 2018 – 2019); phố cổ Hội An (2018 – 2019).
Đề ít hỏi năm trần. Đề hay cho một câu nói, một bức ảnh hoặc một đoạn văn rồi hỏi đó là ai, việc gì, vì sao.
🧭 Em đang ở đâu trên dòng lịch sử?
Lịch sử nước ta đi qua ba chặng nối tiếp nhau. Học xong chặng này, em sang chặng sau để thấy cả dòng chảy.
- Chặng 1
Dựng nước và các triều đại phong kiến (khoảng thế kỉ VII TCN – thế kỉ XIX) Em đang ở đây
- Chặng 2
Kháng chiến chống Pháp (1858 – 1954)
- Chặng 3
Chống Mỹ, thống nhất và Đổi mới (1954 – nay)
Học thêm song song: Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh (lịch sử địa phương, đi qua cả ba chặng) và Văn minh cổ đại Ai Cập, Hy Lạp (cùng thời nước Văn Lang hoặc còn sớm hơn).
🎒 Em đang học lớp mấy?
Các bài dưới đây xếp theo thời gian, từ xưa đến nay. SGK lớp 4 lại học lịch sử theo từng vùng đất, nên các phần của lớp 4 nằm rải rác trong nhiều bài. Em chọn lộ trình hợp với lớp của mình nhé.
Học sinh lớp 4
Lớp 4Chỉ cần học năm phần sau, theo thứ tự:
- Hình trên trống đồng (Bài 1, mục 3)
- Đền Hùng và lễ giỗ Tổ (Bài 1, mục 5)
- Thăng Long và Chiếu dời đô, kèm các tên gọi Thăng Long – Hà Nội (Bài 5, mục 3)
- Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Bài 8, mục 4)
- Cố đô Huế (Bài 10, mục 5)
Muốn biết thêm?
Đọc phần còn lại của các bài này để thấy mỗi nơi gắn với triều đại nào. Lên lớp 5 em sẽ học kĩ hơn.
Học sinh lớp 5
Lớp 5Học lần lượt từ Bài 1 đến Bài 10, đúng như thứ tự trong SGK lớp 5.
Bài 4 và Bài 9 có nhãn Mở rộng: SGK không có bài riêng, nhưng nên đọc để mạch lịch sử không bị đứt và để luyện thi.
1Các triều đại trên một đường thời gian
Độ dài mỗi khối màu đúng tỉ lệ số năm. Hãy so xem nhà Hồ ngắn thế nào so với nhà Lý, nhà Trần.
2Mạch lịch sử qua từng giai đoạn
Mỗi giai đoạn trả lời một câu hỏi: chuyện gì đã xảy ra, và vì sao chuyển sang giai đoạn sau.
Dựng nước: Văn Lang, Âu Lạc Lớp 4 Lớp 5
Các Vua Hùng lập nước Văn Lang. Năm 208 TCN, Thục Phán lập nước Âu Lạc.
Vì sao chuyển tiếp? Năm 179 TCN, Triệu Đà thôn tính Âu Lạc.
Hai vương quốc phương Nam: Phù Nam, Chăm-pa Lớp 5
Trong khi đó, ở Nam Bộ có Vương quốc Phù Nam, ở Trung Bộ có Vương quốc Chăm-pa.
Hơn nghìn năm giữ lửa: Bắc thuộc Lớp 5
Phong kiến phương Bắc đô hộ, nhân dân ta liên tục đứng lên: Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Lý Bí, Phùng Hưng.
Vì sao chuyển tiếp? Năm 938, Ngô Quyền thắng trên sông Bạch Đằng, kết thúc thời Bắc thuộc.
Giữ vững độc lập: Ngô, Đinh, Tiền Lê Mở rộng
Các triều đại đầu tiên sau thời Bắc thuộc xây dựng nền độc lập.
Vì sao chuyển tiếp? Năm 1009, vua Lê Long Đĩnh mất, các quan tôn Lý Công Uẩn lên làm vua.
Rồng bay lên: Triều Lý Lớp 4 Lớp 5
Năm 1010, dời đô ra Thăng Long. Lý Thường Kiệt đánh thắng quân Tống.
Vì sao chuyển tiếp? Năm 1226, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh.
Hào khí Đông A: Triều Trần Lớp 5
Ba lần đánh thắng quân Mông - Nguyên: 1258, 1285, 1287 – 1288. Trận Bạch Đằng năm 1288 do Trần Quốc Tuấn chỉ huy.
Vì sao chuyển tiếp? Năm 1400, Hồ Quý Ly lập ra nhà Hồ.
Mất nước rồi giành lại: nhà Hồ, Lam Sơn Nhà Hồ: Mở rộng Lớp 5
Nhà Minh xâm lược và đô hộ nước ta. Từ năm 1418, Lê Lợi lãnh đạo khởi nghĩa Lam Sơn suốt 10 năm.
Vì sao chuyển tiếp? Năm 1427, khởi nghĩa thắng lợi hoàn toàn.
Thời thịnh trị: Triều Hậu Lê Lớp 4 Lớp 5
Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi. Đất nước thịnh đạt nhất dưới thời vua Lê Thánh Tông. Thời đầu của triều đại này còn gọi là Lê sơ.
Vì sao chuyển tiếp? Triều đình suy yếu, nhiều thế lực tranh giành quyền lực.
Chia cắt và Tây Sơn Mở rộng
Đất nước chia cắt hơn 200 năm. Phong trào Tây Sơn nổi lên, Quang Trung đại phá quân Thanh.
Vì sao chuyển tiếp? Năm 1802, Nguyễn Ánh lên ngôi, lập ra Triều Nguyễn.
Triều đại cuối cùng: Triều Nguyễn Lớp 4 Lớp 5
Định đô ở Phú Xuân, nay là thành phố Huế. Cuối thế kỉ XIX, thực dân Pháp đô hộ và phong trào Cần vương bùng nổ.
3Tên nước và kinh đô qua các thời
Mỗi khi đất nước bước sang một giai đoạn mới, tên nước hoặc kinh đô thường thay đổi. Đây là hai sợi chỉ giúp em nối các bài với nhau.
| Thời | Tên nước | Kinh đô |
|---|---|---|
| Hùng Vương | Văn Lang | Phong Châu (Phú Thọ) |
| An Dương Vương | Âu Lạc | Cổ Loa (Hà Nội) |
| Lý Nam Đế (năm 544) | Vạn Xuân | Vùng cửa sông Tô Lịch (Hà Nội) |
| Ngô | Không đặt tên nước mới | Cổ Loa |
| Đinh, Tiền Lê | Đại Cồ Việt | Hoa Lư (Ninh Bình) |
| Lý, Trần | Đại Việt (từ năm 1054) | Thăng Long (Hà Nội) |
| Hồ | Đại Ngu | Tây Đô (Thanh Hoá) |
| Hậu Lê | Đại Việt | Đông Kinh, tức Thăng Long |
| Tây Sơn | Đại Việt | Phú Xuân (Huế), thời vua Quang Trung |
| Nguyễn | Việt Nam, rồi Đại Nam | Phú Xuân (Huế) |
Các triều đại nối nhau liền một mạch, không có lúc nào gián đoạn.
Có hai lần gián đoạn: 20 năm thuộc Minh (1407 – 1427) và thời chia cắt từ năm 1527, khi nhiều thế lực cùng tồn tại.
4Tự kể lại luồng lịch sử
Thứ tự các triều đại: đọc theo nhịp ba
Ngô – Đinh – Tiền Lê · Lý – Trần – Hồ · Hậu Lê – Tây Sơn – Nguyễn
- Nhóm 1 giành và giữ độc lập sau Bắc thuộc.
- Nhóm 2 có Thăng Long, đánh thắng Tống và Mông - Nguyên.
- Nhóm 3 đánh thắng Minh, rồi đi tới triều đại cuối cùng.
✍️ Thử kể lại
Che bài lại, vẽ đường thời gian vào vở và điền các triều đại. Sau đó chọn hai triều đại liền nhau và giải thích vì sao triều này thay triều kia.
🏁 Học xong cả 10 bài?
Làm bài Tổng ôn xuyên triều đại để kiểm tra xem em đã nối được các bài với nhau chưa.
Cần tra cứu chi tiết, em xem bài Tra cứu tổng hợp các triều đại.