Bài 5. Rồng bay lên: Triều Lý · Lớp 4, Lớp 5

1Câu chuyện mở đầu

Tương truyền, khi thuyền vua Lý Thái Tổ từ Hoa Lư ra đến thành Đại La, một con rồng vàng hiện lên. Vì thế, nhà vua đặt tên kinh đô mới là Thăng Long, nghĩa là "rồng bay lên".

Từ đó, Thăng Long trở thành nơi đặt kinh đô của nhiều triều đại, và ngày nay là Thủ đô Hà Nội.

2Tóm tắt Triều Lý Lớp 5

Câu hỏi	Trả lời
Thành lập	Năm 1009, Lý Công Uẩn (vua Lý Thái Tổ) được tôn lên làm vua
Thời gian	1009 – 1226, trải qua hơn 200 năm
Kinh đô	Năm 1010, dời từ Hoa Lư ra Đại La, đổi tên là Thăng Long
Giáo dục	Năm 1070 xây Văn Miếu, năm 1076 lập Quốc Tử Giám ở Thăng Long
Chống ngoại xâm	Năm 1077, đánh thắng quân Tống ở sông Như Nguyệt
Nhân vật	Lý Công Uẩn, Lý Thường Kiệt, Nguyên phi Ỷ Lan, Từ Đạo Hạnh

3Chiếu dời đô Lớp 4 Lớp 5

Năm 1010, vua Lý Thái Tổ ban Chiếu dời đô. Ông nêu lí do: đóng đô ở chỗ giữa để lo việc lớn lâu dài cho con cháu, theo ý dân.

Thành Đại La được chọn vì ở vị trí trung tâm, đất rộng và bằng phẳng, cao ráo, muôn vật tươi tốt.

Thăng Long – Hà Nội qua các tên gọi Lớp 4

Từ năm 1010 đến nay, kinh đô ấy đã đổi tên nhiều lần. Mỗi tên gắn với một thời:

Năm	Tên gọi	Gắn với
1010	Thăng Long	Vua Lý Thái Tổ dời đô, thấy rồng vàng bay lên
1397	Đông Đô	Hồ Quý Ly dời đô vào Tây Đô (Thanh Hoá)
1408	Đông Quan	Thời nhà Minh đô hộ
1428	Đông Kinh	Lê Lợi lên ngôi, lập Triều Hậu Lê
1831	Hà Nội	Vua Minh Mạng (Triều Nguyễn) đặt tên

Dân gian còn gọi là Tràng An, Kẻ Chợ, Hà Thành. Còn Phú Xuân là Huế, kinh đô của vua Quang Trung và Triều Nguyễn, không phải tên của Hà Nội.

4Những người làm nên Triều Lý Lớp 5

🐉 Ba nhân vật cần kể được

Lý Thường Kiệt

Chủ trương "ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân đánh trước". Ông xây phòng tuyến bên bờ bắc sông Như Nguyệt.

Mở rộng Cuối năm 1075, biết nhà Tống chuẩn bị xâm lược, ông đem quân đánh sang đất Tống, phá kho lương, căn cứ của giặc rồi rút về. Nhờ vậy quân Tống sang năm 1076 đã yếu đi, ta có thời gian dựng phòng tuyến.

Mùa xuân năm 1077, ta đánh thắng rồi chủ động giảng hoà, quân Tống rút về nước.

Nguyên phi Ỷ Lan

Bà ham học hỏi, được vua Lý Thánh Tông giao trông coi việc nước khi vua đi đánh giặc.

Năm 1076, bà cùng các đại thần bàn kế sách kháng chiến chống Tống.

Từ Đạo Hạnh

Thời Lý, Phật giáo phát triển, nhiều nhà sư giữ chức vụ quan trọng trong triều đình. Từ Đạo Hạnh là một nhà sư tiêu biểu.

Chùa Một Cột cũng là công trình tiêu biểu của triều đại này.

Tóm tắt bằng hình

Xem lại cả bài qua tranh. Em thử che chữ trên tranh, nhìn hình rồi kể lại.

5Dễ nhầm

6Mẹo nhớ

7Vì sao đổi triều?

Năm 1226, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh, Triều Trần được thành lập. Mời em sang Bài 6.

Mở rộng để luyện thi Mở rộng

• Khi lên ngôi, Lý Công Uẩn lấy niên hiệu là Thuận Thiên. Chiếu dời đô được ban vào mùa thu năm 1010.
• Năm 1054, vua Lý Thánh Tông đổi tên nước thành Đại Việt.
• Cuộc kháng chiến chống Tống diễn ra dưới thời vua Lý Nhân Tông, người trị vì rất lâu.
• Bài thơ Nam quốc sơn hà được ngâm vang để khích lệ quân sĩ, được xem như bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên. Nhận ra bài thơ qua câu mở đầu (bản dịch): "Sông núi nước Nam vua Nam ở / Rành rành định phận ở sách trời", nghĩa là đất nước Nam là của người Nam, giặc không được xâm phạm.

Thử nhanh

Vì sao vua Lý Thái Tổ chọn Đại La?

Vì nơi đây ở trung tâm, đất rộng, bằng phẳng và cao ráo, thuận lợi làm kinh đô lâu dài.

Ai chỉ huy cuộc kháng chiến chống Tống?

Lý Thường Kiệt.

Thăng Long nghĩa là gì?

Rồng bay lên.

Vì sao Lý Thường Kiệt chủ động đem quân đánh trước?

Để chặn thế mạnh của giặc từ xa, không để quân Tống chuẩn bị xong rồi kéo sang đánh nước ta.

Thuật ngữ

Tiếng Việt	Giải nghĩa	English
Chiếu	Văn bản nhà vua ban ra để báo cho cả nước biết một việc lớn	Royal edict
Dời đô	Chuyển kinh đô sang nơi khác	Move the capital
Niên hiệu	Tên đặt cho những năm vua trị vì, ví dụ Thuận Thiên	Era name
Phòng tuyến	Một dãy chỗ đóng quân, đắp luỹ dài để chặn giặc	Defensive line
Thăng Long	"Rồng bay lên", tên kinh đô từ năm 1010	Rising Dragon