TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Nội dung chính nằm trong Bài 10, SGK lớp 5 Lớp 5. Phần có nhãn Mở rộng dùng khi luyện thi.
Xem bài này nằm ở đâu trong cả dòng lịch sử: Toàn cảnh các triều đại.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Hay gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Người gắn với nhiều chiến thắng chống Mông – Nguyên: Trần Quốc Tuấn; phương án nhiễu là Thoát Hoan, Tôn Sĩ Nghị (năm học 2015 – 2016).
- Đọc đoạn văn về Hốt Tất Liệt năm 1261, suy ra lí do hắn đưa ra để xâm lược (năm học 2022 – 2023, hai câu).
- Câu tục ngữ tiếng Anh "Thua một trận nhưng thắng cả cuộc chiến" ứng với việc nhà Trần rút khỏi Thăng Long (năm học 2024 – 2025).
- Trần Quốc Toản bóp nát quả cam: vì sao (năm học 2026 – 2027).
Đây là bài đề hỏi nhiều nhất của cả chủ đề. Đề không hỏi năm của từng lần kháng chiến mà hỏi đọc đoạn văn, hiểu cách đánh và tấm lòng nhân vật.
Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
🔤 "Đông A" là gì?
Chữ "Trần" viết bằng chữ Hán gồm hai phần: chữ "Đông" và bộ "A". Vì vậy người xưa dùng hai chữ Đông A để chỉ nhà Trần. "Hào khí Đông A" nghĩa là khí thế mạnh mẽ, quyết tâm đánh giặc của quân dân thời Trần.
1Câu chuyện mở đầu
Quân Nguyên chuẩn bị xâm lược nước ta. Nhà vua mở Hội nghị Bình Than để bàn kế sách đánh giặc. Trần Quốc Toản đến xin dự họp, nhưng còn nhỏ tuổi nên không được vào. Vua khen có chí khí và ban cho một quả cam.
Căm giận quân giặc, lại buồn vì không được dự họp, Quốc Toản bóp nát quả cam lúc nào không biết. Trở về, cậu tập hợp người nhà, thêu lá cờ sáu chữ "Phá cường địch, báo hoàng ân" và lên đường đánh giặc. Cậu hi sinh khi mới 18 tuổi.
2Tóm tắt Triều Trần Lớp 5
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Thành lập | Năm 1226, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh |
| Thời gian | 1226 – 1400 |
| Cách trị nước | Vua nhường ngôi sớm cho con, làm Thượng hoàng để cùng quản lí đất nước |
| Quân đội | Thực hiện chính sách "ngụ binh ư nông", có nhiều tướng giỏi |
| Giáo dục | Mở nhiều trường, thi Thái học sinh, đặt danh hiệu Tam khôi |
| Chống ngoại xâm | Ba lần đánh thắng quân Mông - Nguyên |
3Ba lần chống Mông - Nguyên Lớp 5
📜 Đọc tư liệu: rút khỏi Thăng Long có phải là thua? Mở rộng
Khi quân Mông - Nguyên quá mạnh kéo đến, nhà Trần chủ động tạm rút khỏi kinh thành Thăng Long. Nhân dân cất giấu lương thực, dời nhà cửa đi nơi khác, gọi là kế "vườn không nhà trống". Giặc vào được kinh thành nhưng không có gì ăn, ngày càng mệt mỏi. Lúc đó quân ta mới phản công và đánh tan chúng.
Em thử nghĩ: vì sao bỏ kinh thành lại giúp nhà Trần thắng? Gợi ý: giữ được quân, làm giặc đói và mệt. Có thể ví như câu "thua một trận nhưng thắng cả cuộc chiến".
4Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 Lớp 5
Chương trình yêu cầu em kể lại được trận này. Hãy xem sơ đồ chạy từng bước.
💡 Vì sao quan trọng?
Chiến thắng này kết thúc hoàn toàn cuộc kháng chiến chống Mông - Nguyên và cho thấy tài năng quân sự xuất sắc của Trần Quốc Tuấn.
5Những nhân vật tiêu biểu Lớp 5
| Nhân vật | Nhớ điều gì? |
|---|---|
| Trần Nhân Tông | Vua, sau làm Thượng hoàng, răn dạy vua Anh Tông; lãnh đạo kháng chiến lần 2, lần 3 |
| Trần Quốc Tuấn (Trần Hưng Đạo) | Chỉ huy trận Bạch Đằng 1288; viết Hịch tướng sĩ |
| Trần Thủ Độ | "Đầu thần chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo" |
| Yết Kiêu | Gia nô, có tài thuỷ chiến |
| Dã Tượng | Gia nô, có tài thuần phục voi, chỉ huy đội tượng binh |
| Nguyễn Hiền | Đỗ Trạng nguyên năm 13 tuổi |
| Chu Văn An | Người thầy nổi tiếng, dâng Thất trảm sớ |
Tóm tắt bằng hình
Xem lại cả bài qua tranh. Em thử che chữ trên tranh, nhìn hình rồi kể lại.
6Dễ nhầm
Trần Quốc Tuấn và Trần Hưng Đạo là hai người.
Đó là một người: tên là Trần Quốc Tuấn, được phong Hưng Đạo Đại Vương.
Trần Quốc Tuấn và Trần Quốc Toản cùng là tổng chỉ huy.
Tuấn là vị tổng chỉ huy. Toản là thiếu niên bóp nát quả cam.
Trận Bạch Đằng 1288 giống hệt trận năm 938.
Năm 938 giặc tiến vào. Năm 1288 giặc đang rút lui, có thêm quân mai phục hai bên bờ.
Hội nghị Diên Hồng là để bàn với các tướng.
Diên Hồng hỏi ý kiến các bô lão. Bình Than mới là nơi vua bàn kế sách đánh giặc.
7Mẹo nhớ
Ba người, ba câu chuyện
Đầu thần → Tiếng "Đánh!" → Quả cam
- Đầu thần: Trần Thủ Độ.
- Tiếng "Đánh!": các bô lão ở Diên Hồng.
- Quả cam: Trần Quốc Toản.
✍️ Thử kể lại
Che sơ đồ lại và kể trận Bạch Đằng năm 1288 theo bốn ý: đóng cọc ở cửa sông, nhử giặc lúc triều lên, đánh khi triều rút, thuyền giặc vỡ và Ô Mã Nhi bị bắt.
8Vì sao đổi triều?
Năm 1400, Hồ Quý Ly lập ra nhà Hồ, chấm dứt Triều Trần. Ít lâu sau, nhà Minh xâm lược. Mời em sang Bài 7.
Mở rộng để luyện thi Mở rộng
- Trần Cảnh lên ngôi khi mới 8 tuổi.
- Năm 1285, tướng Trần Bình Trọng bị giặc bắt, được dụ phong vương nếu đầu hàng. Ông khảng khái đáp: "Ta thà làm ma nước Nam chứ không thèm làm vương đất Bắc". Đề thi hay cho câu nói rồi hỏi người nói.
- Câu "Nếu bệ hạ muốn hàng giặc thì trước hãy chém đầu thần rồi hãy hàng" là của Trần Quốc Tuấn.
- Phạm Ngũ Lão xuất thân từ gia đình nông dân bình thường. Trương Hán Siêu, Mạc Đĩnh Chi là nhân tài thời Trần.
Thử nhanh
Ba lần chống Mông - Nguyên vào những năm nào?
1258, 1285, 1287 – 1288.
Trong trận Bạch Đằng 1288, thuyền giặc gặp nguy khi nào?
Khi đã lọt vào trận địa đúng lúc triều rút nhanh, quân mai phục hai bên bờ đổ ra tấn công.
Tam khôi là gì?
Ba danh hiệu tôn vinh người đỗ cao nhất: Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa.
Vì sao vua Trần hỏi ý kiến các bô lão ở Diên Hồng?
Để biết lòng dân. Khi cả nước đồng lòng hô "Đánh!", vua và quân sĩ càng thêm quyết tâm chống giặc.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Thượng hoàng | Vua cha đã nhường ngôi cho con nhưng vẫn giúp con trông coi việc nước | Retired emperor |
| Ngụ binh ư nông | Lúc bình thường lính về làm ruộng, khi có giặc thì gọi đi đánh | Soldier-farmer policy |
| Hịch | Bài văn kêu gọi mọi người cùng đứng lên đánh giặc | Proclamation |
| Bô lão | Người già được dân làng kính trọng | Village elder |
| Gia nô | Người hầu trong nhà quan | Household servant |
| Thất trảm sớ | Bản tâu xin vua chém bảy tên quan xấu | Petition to behead seven officials |