Bài 10. Triều đại cuối cùng: Triều Nguyễn · Lớp 4, Lớp 5

1Câu chuyện mở đầu

Ngày xưa, vùng ven biển Bắc Bộ có những bãi bồi hoang vắng, nước mặn tràn vào, không trồng được lúa. Một vị quan tên là Nguyễn Công Trứ đã đến đây.

Ông kêu gọi người nghèo cùng đắp đê ngăn nước mặn, khai hoang, lập làng. Từ những bãi bồi ấy, hai huyện mới ra đời là Tiền Hải và Kim Sơn. Nhân dân nhớ ơn, gọi ông là "Ông Tổ mở đất". Câu chuyện này diễn ra dưới Triều Nguyễn, triều đại phong kiến cuối cùng của nước ta.

2Tóm tắt Triều Nguyễn Lớp 5

Câu hỏi	Trả lời
Thành lập	Năm 1802, Nguyễn Ánh lên ngôi, niên hiệu Gia Long
Kinh đô	Phú Xuân, nay là thành phố Huế
Xây dựng đất nước	Ban hành Hoàng Việt luật lệ; năm 1831 – 1832, vua Minh Mạng chia cả nước thành 30 tỉnh và 1 phủ
Khai hoang	Mở rộng đất canh tác ở ven biển Bắc Bộ và đồng bằng Nam Bộ
Chủ quyền biển đảo	Tiếp tục thực thi chủ quyền ở Hoàng Sa, Trường Sa
Kết thúc	Năm 1945, vua cuối cùng là Bảo Đại

3Những nhân vật cần kể được Lớp 5

Nhân vật	Nhớ điều gì?
Gia Long	Lập ra Triều Nguyễn
Minh Mạng	Nhà cải cách lớn, đề cao phép nước: quan có công mà phạm tội vẫn phải xử đúng luật
Nguyễn Công Trứ	Giữ chức Doanh điền sứ, khai hoang lấn biển, lập huyện Tiền Hải, Kim Sơn; được gọi là "Ông Tổ mở đất"
Nguyễn Trường Tộ	Học rộng, được gọi là "Trạng Tộ". Dâng nhiều bản điều trần canh tân lên vua Tự Đức, nhưng không được thực hiện
Hàm Nghi, Tôn Thất Thuyết	Năm 1885, ban Dụ Cần vương, kêu gọi nhân dân giúp vua cứu nước
Phan Đình Phùng	Lãnh đạo khởi nghĩa Hương Khê, tiêu biểu nhất trong phong trào Cần vương

4Từ thịnh đến suy Lớp 5

1. Bước 1

   Xây dựng. Các vua đầu củng cố bộ máy, cải cách hành chính, thống nhất đất nước.

2. Bước 2

   Khó khăn. Nửa cuối thế kỉ XIX, đất nước đứng trước nguy cơ mất nước.

   Các đề nghị canh tân hầu hết không được thực hiện.

3. Bước 3

   Mất chủ quyền. Năm 1884, triều đình kí hiệp ước công nhận quyền đô hộ của thực dân Pháp.

4. Bước 4

   Đứng lên. Năm 1885, phong trào Cần vương bùng nổ.

   Cuối năm 1895, Phan Đình Phùng hi sinh, khởi nghĩa Hương Khê tan rã dần.

5Cố đô Huế Lớp 4

Quần thể di tích Cố đô Huế là Di sản văn hoá thế giới đầu tiên của Việt Nam được UNESCO ghi danh. Kinh thành Huế gồm ba vòng thành: Kinh thành, Hoàng thành và Tử Cấm thành.

6Dễ nhầm

7Mẹo nhớ

8Điều gì xảy ra tiếp theo?

Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng đánh Đà Nẵng. Từ đây nhân dân ta bước vào gần 100 năm chống Pháp, phong trào Cần vương chỉ là một chặng. Năm 1945, Cách mạng tháng Tám thành công, vua Bảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến kết thúc.

Em quay lại Toàn cảnh các triều đại để tự kể lại chặng đường dựng nước và giữ nước, rồi sang chủ đề tiếp theo: Kháng chiến chống Pháp (1858 – 1954). Phần Cần vương được học kĩ ở Bài 2 của chủ đề Chống Pháp.

Mở rộng để luyện thi Mở rộng

• Triều Nguyễn có 13 vị hoàng đế, tồn tại khoảng 143 năm.
• Tên nước: năm 1804 vua Gia Long đặt quốc hiệu Việt Nam; năm 1838 vua Minh Mạng đổi thành Đại Nam. Quần thể di tích Cố đô Huế được UNESCO ghi danh năm 1993.
• Trương Định được nhân dân tôn làm "Bình Tây Đại nguyên soái".
• Năm 1888, vua Hàm Nghi bị bắt. Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu: Ba Đình, Bãi Sậy, Hương Khê.
• Thế kỉ XVII, chúa Nguyễn lập đội Hoàng Sa. Vua Minh Mạng cho vẽ Đại Nam nhất thống toàn đồ có Hoàng Sa, Trường Sa.

Thử nhanh

Vì sao Nguyễn Công Trứ được gọi là "Ông Tổ mở đất"?

Vì ông chiêu dân khai hoang lấn biển, lập nên huyện Tiền Hải và Kim Sơn.

Dụ Cần vương kêu gọi điều gì?

Kêu gọi nhân dân đồng lòng giúp vua cứu nước.

Vị vua cuối cùng của Việt Nam là ai?

Bảo Đại.

Vì sao Nguyễn Trường Tộ muốn canh tân đất nước?

Vì nước ta đứng trước nguy cơ bị thực dân Pháp xâm lược. Ông mong đất nước học hỏi cái mới để giàu mạnh và giữ được độc lập.

Thuật ngữ

Tiếng Việt	Giải nghĩa	English
Khai hoang	Biến đất bỏ không thành ruộng để trồng trọt	Land reclamation
Canh tân	Đổi mới cho tiến bộ hơn	Reform
Điều trần	Bản viết gửi vua để trình bày ý kiến	Memorial to the king
Hiệp ước	Văn bản hai bên cùng kí để thoả thuận	Treaty
Cần vương	Giúp vua cứu nước	Aid the King movement
Thực dân	Nước đi chiếm và cai trị nước khác	Colonialist