Bài 2. Phong trào Cần vương · Lớp 4, Lớp 5

1Câu chuyện mở đầu

Đêm tháng 7 năm 1885, kinh thành Huế rực lửa. Tôn Thất Thuyết cho quân đánh vào đồn Mang Cá và Toà Khâm sứ của Pháp, nhưng quân ta thất bại. Ông đưa vua Hàm Nghi, khi ấy mới 13 tuổi, rời kinh thành ra căn cứ Tân Sở (Quảng Trị).

Tại đây, lấy danh nghĩa vua Hàm Nghi, ông ban bố Dụ Cần vương, kêu gọi mọi người "giúp vua cứu nước". Từ Bắc vào Nam, văn thân, sĩ phu và nhân dân lại cầm vũ khí.

2Tóm tắt

Câu hỏi	Trả lời
Hoàn cảnh	Năm 1884, triều đình kí hiệp ước công nhận quyền đô hộ của Pháp
Mở đầu	Năm 1885, Tôn Thất Thuyết lấy danh nghĩa vua Hàm Nghi ban bố Dụ Cần vương
Cần vương là gì?	"Giúp vua", tức giúp vua đánh Pháp cứu nước
Người lãnh đạo tiêu biểu	Tôn Thất Thuyết, Nguyễn Thiện Thuật, Phan Đình Phùng
Kéo dài	Từ năm 1885 đến khoảng năm 1896
Tiêu biểu nhất	Khởi nghĩa Hương Khê do Phan Đình Phùng lãnh đạo

3Những người lãnh đạo Lớp 5

🔍 Nhận ra nhân vật qua dấu hiệu

Vua Hàm Nghi

Vua yêu nước

Vị vua nhỏ tuổi rời kinh thành theo phe chủ chiến. Dụ Cần vương mang danh nghĩa của vua.

Vì sao quan trọng?

Khi vua đứng về phía chống Pháp, nhân dân càng tin và hưởng ứng.

Tôn Thất Thuyết

1885

Đại thần đứng đầu phe chủ chiến ở triều đình Huế. Chỉ huy cuộc phản công ở kinh thành Huế.

Dấu hiệu nhận diện

Người ban bố Dụ Cần vương, nhân danh vua Hàm Nghi.

Nguyễn Thiện Thuật

Bãi Sậy

Lãnh đạo nghĩa quân ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, căn cứ Bãi Sậy (Hưng Yên) lau sậy um tùm.

Vì sao quan trọng?

Cho thấy Cần vương lan rộng cả ở Bắc Bộ, không chỉ miền Trung.

Phan Đình Phùng

Hương Khê

Quê Đức Thọ (Hà Tĩnh), từng đỗ Đình nguyên. Lãnh đạo khởi nghĩa Hương Khê, hi sinh cuối năm 1895.

Dấu hiệu nhận diện

Người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa tiêu biểu nhất của phong trào Cần vương.

4Khởi nghĩa Hương Khê Lớp 4 Lớp 5

1. Căn cứ

   Vùng rừng núi Hương Khê (Hà Tĩnh), dễ ẩn nấp, dễ đánh giặc.

2. Lực lượng

   Hào kiệt bốn tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị cùng tham gia.

   Nghĩa quân tự chế tạo được súng theo mẫu súng của Pháp, người chế tạo nổi tiếng là Cao Thắng.

3. Kéo dài

   Hơn mười năm, lâu nhất trong phong trào Cần vương.

4. Kết thúc

   Cuối năm 1895, Phan Đình Phùng hi sinh.

   Khởi nghĩa dần tan rã vào khoảng năm 1896.

Tóm tắt bằng hình

Xem lại cả bài qua tranh. Em thử che chữ trên tranh, nhìn hình rồi kể lại.

5Dễ nhầm

6Mẹo nhớ

7Điều gì xảy ra tiếp theo?

Giúp vua đánh Pháp không thành công. Đầu thế kỉ XX, những nhà yêu nước mới đi tìm con đường khác: sang Nhật Bản học, mở trường, và có người đi sang tận phương Tây. Mời em sang Bài 3.

Mở rộng để luyện thi Mở rộng

• Căn cứ Ba Đình (Thanh Hoá) do Đinh Công Tráng chỉ huy cũng là một khởi nghĩa lớn của Cần vương.
• Năm 1888, vua Hàm Nghi bị bắt và bị đưa đi đày ở An-giê-ri (châu Phi). Những năm ở đó, ông vẽ tranh và làm điêu khắc.
• Khởi nghĩa Yên Thế do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo diễn ra cùng thời nhưng không thuộc phong trào Cần vương, vì đó là nông dân tự đứng lên giữ đất.

Thử nhanh

Ai ban bố Dụ Cần vương, nhân danh vị vua nào?

Tôn Thất Thuyết, nhân danh vua Hàm Nghi, năm 1885.

Vì sao khởi nghĩa Hương Khê là tiêu biểu nhất của phong trào Cần vương?

Vì kéo dài hơn mười năm, có nghĩa quân bốn tỉnh tham gia và tự chế tạo được súng.

Phan Đình Phùng quê ở đâu?

Đức Thọ, Hà Tĩnh.

Thuật ngữ

Tiếng Việt	Giải nghĩa	English
Cần vương	Giúp vua, phò vua cứu nước	Aid the King
Dụ	Lời vua ban xuống cho cả nước	Royal edict
Phe chủ chiến	Những quan muốn đánh Pháp, không chịu đầu hàng	War faction
Văn thân, sĩ phu	Người có học, đọc sách, đỗ đạt	Scholars
Căn cứ	Nơi đóng quân, cất giấu vũ khí, lương thực	Base