TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bác Hồ rời Bến Nhà Rồng nằm trong Bài 25, SGK lớp 4 (Thành phố Hồ Chí Minh); Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh được nhắc ở Bài 18, SGK lớp 4 (Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ) Lớp 4. Chi tiết Đông du, Duy tân có nhãn Mở rộng.
Xem bài này nằm ở đâu trong cả chặng đường: Toàn cảnh chống Pháp.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Hay gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Ô chữ: tên bến cảng ở Sài Gòn nơi Bác Hồ ra đi năm 1911 (năm học 2015 – 2016, đáp án: Nhà Rồng).
- Điền tên Bến Nhà Rồng theo ảnh (năm học 2017 – 2018).
- Bài thơ "Thành phố em yêu": "Bên bờ sông Sài Gòn / Có bến tàu lịch sử / Nơi Bác Hồ ra đi" (năm học 2019 – 2020).
- Đồi Cát Hồng, Mũi Né, đảo Phú Quý, trường Dục Thanh (nơi Bác dạy học trước khi vào Sài Gòn) thuộc tỉnh nào (năm học 2019 – 2020, đáp án lúc ra đề: Bình Thuận; từ tháng 7 - 2025 Bình Thuận đã sáp nhập vào tỉnh Lâm Đồng).
Bến Nhà Rồng là địa danh đề hỏi nhiều nhất trong mọi chủ đề Lịch sử.
1Câu chuyện mở đầu
Ngày 5 - 6 - 1911, ở Bến Nhà Rồng (Sài Gòn), một chàng trai 21 tuổi xin làm phụ bếp trên con tàu Đô đốc La-tu-sơ Tơ-rê-vin (tên tiếng Pháp: Amiral Latouche-Tréville), lấy tên là Văn Ba. Không ai trên tàu biết anh tên thật là Nguyễn Tất Thành.
Khi có người hỏi lấy đâu ra tiền để đi xa, anh giơ hai bàn tay: "Đây, tiền đây". Anh sẽ làm mọi việc để sống và để tìm hiểu xem các nước phương Tây vì sao giàu mạnh.
2Tóm tắt
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Hoàn cảnh | Cần vương thất bại, cần con đường cứu nước mới |
| Phan Bội Châu | Hướng sang Nhật Bản, đưa thanh niên sang học (phong trào Đông du, 1905 – 1909) |
| Phan Châu Trinh | Nâng cao dân trí, dân quyền; mở trường, khuyến khích làm ăn (phong trào Duy tân) |
| Nguyễn Tất Thành | Quê Nam Đàn (Nghệ An). Ngày 5 - 6 - 1911 rời Bến Nhà Rồng, sang phương Tây |
| Điểm khác | Các nhà yêu nước trước hướng về Nhật Bản; Người chọn sang phương Tây |
3Ba con đường cứu nước Lớp 4
🔍 Nhận ra nhân vật qua dấu hiệu
Phan Bội Châu
Nghệ AnLập Duy Tân hội năm 1904. Đưa thanh niên sang Nhật Bản học để về đánh Pháp.
Dấu hiệu nhận diện
Phong trào Đông du: "đi sang phía đông", tức Nhật Bản.
Phan Châu Trinh
Quảng NamCổ vũ mở trường dạy chữ Quốc ngữ, cắt tóc ngắn, mặc áo ngắn, lập hội buôn.
Dấu hiệu nhận diện
Phong trào Duy tân: làm cho dân giỏi, dân giàu trước.
Nguyễn Tất Thành
1911Tức Bác Hồ sau này. Làm phụ bếp, bồi bàn, đi qua nhiều nước để học hỏi.
Dấu hiệu nhận diện
Bến Nhà Rồng, 5 - 6 - 1911, tên Văn Ba, sang phương Tây.
Bến Nhà Rồng
TP Hồ Chí MinhNay là Bảo tàng Hồ Chí Minh, nằm bên sông Sài Gòn. Mái nhà có hai con rồng nên gọi là Nhà Rồng.
Vì sao quan trọng?
Đây là nơi bắt đầu hành trình 30 năm tìm đường cứu nước của Bác.
📜 Đọc tư liệu
Theo lời kể lại, Nguyễn Tất Thành cho rằng: Phan Bội Châu dựa vào Nhật để đánh Pháp thì như "đuổi hổ cửa trước, rước sói cửa sau". Người muốn tự mình sang xem các nước phương Tây sống ra sao, rồi về giúp đồng bào.
Em thử nghĩ: vì sao Người không chọn sang Nhật Bản như các nhà yêu nước trước? Gợi ý: muốn tìm hiểu tận nơi kẻ thù và tìm con đường mới tự lực.
Tóm tắt bằng hình
Xem lại cả bài qua tranh. Em thử che chữ trên tranh, nhìn hình rồi kể lại.
4Dễ nhầm
Phan Châu Trinh lãnh đạo phong trào Đông du.
Phan Bội Châu: Đông du (sang Nhật). Phan Châu Trinh: Duy tân (mở mang dân trí). Mẹo: "Bội" đi xa, "Trinh" ở nhà mở trường.
Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước từ cảng Hải Phòng.
Từ Bến Nhà Rồng (Sài Gòn), nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh.
5Mẹo nhớ
Đông, Duy, Tây
Đông du (sang Nhật) → Duy tân (mở trường) → sang phương Tây (1911)
- Ngày ra đi 5 - 6 - 1911 nay là Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước.
✍️ Thử kể lại
Vẽ ba mũi tên vào vở: một mũi sang Nhật (Phan Bội Châu), một vòng tròn ở trong nước (Phan Châu Trinh), một mũi sang phương Tây (Nguyễn Tất Thành). Ghi một câu dưới mỗi mũi tên.
6Điều gì xảy ra tiếp theo?
Sau nhiều năm bôn ba, Bác tìm ra con đường cứu nước, thành lập Đảng năm 1930 và về nước năm 1941. Mời em sang Bài 4.
Mở rộng để luyện thi Mở rộng
- Trường Đông Kinh nghĩa thục (Hà Nội, 1907) là trường dạy học miễn phí theo tinh thần Duy tân.
- Năm 1908, phong trào chống thuế nổ ra mạnh ở Trung Kì.
- Thời thuộc Pháp có thêm đường ô tô, đường xe lửa, nhưng Pháp làm đường chủ yếu để phục vụ việc khai thác thuộc địa.
- Bác Hồ có nhiều tên: Nguyễn Sinh Cung (lúc nhỏ), Nguyễn Tất Thành, Văn Ba (khi lên tàu), Nguyễn Ái Quốc, Hồ Chí Minh.
- Từ 1911 đến 1930: Người đi qua nhiều nước, năm 1925 lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở Quảng Châu (Trung Quốc) để đào tạo thanh niên yêu nước, chuẩn bị thành lập Đảng năm 1930 (Bài 4).
- Bến Nhà Rồng là địa danh đề thi hỏi nhiều nhất; xem thêm ở chủ đề Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, Bài 2.
Thử nhanh
Nguyễn Tất Thành rời Bến Nhà Rồng ngày nào?
Ngày 5 - 6 - 1911.
Vì sao Nguyễn Tất Thành chọn sang phương Tây?
Để tìm hiểu vì sao các nước ấy giàu mạnh, hiểu rõ kẻ thù, rồi tìm con đường cứu nước mới, không dựa vào nước khác như con đường sang Nhật.
Phong trào Duy tân do ai khởi xướng?
Phan Châu Trinh.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Đông du | Đi sang phía đông, sang Nhật Bản học | Go East movement |
| Duy tân | Đổi mới, làm cho mới | Modernization |
| Dân trí | Hiểu biết của người dân | Public knowledge |
| Bôn ba | Đi nhiều nơi, vất vả | Wander far and wide |