TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Đây là phần Mở rộng: SGK lớp 4, lớp 5 không có bài về thời chia cắt và Tây Sơn. Bài giúp nối liền mạch từ Triều Hậu Lê sang Triều Nguyễn và phục vụ luyện thi.
Xem bài này nằm ở đâu trong cả dòng lịch sử: Toàn cảnh các triều đại.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Có gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Điền tên Nguyễn Huệ theo ảnh (năm học 2017 – 2018, phần tiếng Anh).
- Tôn Sĩ Nghị (tướng giặc Thanh) làm phương án nhiễu trong câu về nhà Trần (năm học 2015 – 2016).
- Hội An từng là thương cảng sầm uất thế kỉ XVII – XVIII (năm học 2018 – 2019).
1Câu chuyện mở đầu
Có một thời, con sông Gianh như đường ranh chia đôi đất nước. Hai bên đánh nhau nhiều lần, nhân dân khổ sở.
Rồi ba anh em ở ấp Tây Sơn đứng lên. Trong đó có Nguyễn Huệ, người đánh thắng quân xâm lược ở cả hai đầu đất nước.
2Vì sao đất nước bị chia cắt? Mở rộng
| Giai đoạn | Hai bên đối đầu | Ghi nhớ |
|---|---|---|
| Nam - Bắc triều | Nhà Mạc và nhà Lê | Năm 1527, nhà Mạc cướp ngôi nhà Lê |
| Trịnh - Nguyễn phân tranh | Chúa Trịnh và chúa Nguyễn | Trịnh Kiểm ở Đàng Ngoài, Nguyễn Hoàng ở Đàng Trong, ranh giới là sông Gianh |
Nguyên nhân là triều đình nhà Lê suy yếu, các thế lực phong kiến tranh giành quyền lực. Đất nước chia cắt và chiến tranh kéo dài hơn 200 năm.
3Phong trào Tây Sơn Mở rộng
| Mốc | Sự kiện |
|---|---|
| 1771 | Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ khởi nghĩa ở Tây Sơn (Bình Định) |
| 1785 | Nguyễn Huệ đánh tan quân Xiêm ở Rạch Gầm - Xoài Mút |
| 1786 | Nghĩa quân tiến ra Bắc, chiếm Thăng Long |
| 1788 | Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế, niên hiệu Quang Trung |
| 1789 | Đại phá quân Thanh ở Ngọc Hồi - Đống Đa vào mùa xuân |
💡 Vì sao quan trọng?
Chia cắt làm dân khổ, nên Tây Sơn được đông đảo nông dân ủng hộ. Phong trào góp phần thống nhất đất nước và đánh đuổi ngoại xâm.
Sau chiến thắng, vua Quang Trung ban Chiếu khuyến nông, Chiếu lập học, đề cao chữ Nôm và khuyến khích giao thương.
Tóm tắt bằng hình
Xem lại cả bài qua tranh. Em thử che chữ trên tranh, nhìn hình rồi kể lại.
4Dễ nhầm
Anh em Nguyễn Huệ là chúa Nguyễn.
Ba anh em Tây Sơn không phải chúa Nguyễn, và đã đứng lên chống lại chúa Nguyễn.
Nam - Bắc triều là cuộc chiến Trịnh và Nguyễn.
Trước là Mạc và Lê (Nam - Bắc triều), sau mới là Trịnh và Nguyễn.
5Mẹo nhớ
Hai chiến công ở hai đầu đất nước
Phía Nam đánh Xiêm (1785) → Phía Bắc đánh Thanh (1789)
✍️ Thử kể lại
Vẽ hình chữ S, kẻ một vạch ngang ở sông Gianh. Ghi "Đàng Ngoài, chúa Trịnh" ở phía trên và "Đàng Trong, chúa Nguyễn" ở phía dưới. Sau đó kể xem Tây Sơn đã xoá vạch chia đôi ấy như thế nào.
6Vì sao đổi triều?
Mở rộng Thời Đàng Trong, các chúa Nguyễn mở đất về phương Nam. Năm 1698, Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam lập phủ Gia Định, mở đầu hơn 300 năm của Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh (xem chủ đề Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh).
Năm 1792, vua Quang Trung đột ngột qua đời. Nguyễn Ánh, hậu duệ chúa Nguyễn, đánh bại Tây Sơn và lập ra Triều Nguyễn năm 1802. Mời em sang Bài 10.
Thử nhanh
Đàng Ngoài, Đàng Trong do ai cai quản?
Đàng Ngoài: chúa Trịnh. Đàng Trong: chúa Nguyễn.
Quang Trung đánh bại quân nào năm 1789?
Quân Thanh.
Vì sao Tây Sơn được lòng dân?
Vì chiến tranh và chia cắt khiến nhân dân đói khổ, còn phong trào đem lại hi vọng cho người nghèo.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Chúa | Người nắm quyền thật sự, dù vẫn có vua đứng tên | Lord |
| Phân tranh | Chia ra và đánh nhau giành quyền | Civil division |
| Đàng Ngoài, Đàng Trong | Hai miền đất nước bị chia cắt, lấy sông Gianh làm ranh giới | Outer Region, Inner Region |
| Chiếu khuyến nông | Lệnh của vua khuyến khích dân trở về làm ruộng | Edict to encourage farming |