Bài 1. Thuở dựng nước: Văn Lang, Âu Lạc · Lớp 4, Lớp 5

1Câu chuyện mở đầu

Năm 1954, khi về thăm Đền Hùng, Bác Hồ căn dặn các chiến sĩ: "Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước".

Vì sao các Vua Hùng được nhớ ơn lâu đến vậy? Bởi từ rất xa xưa, ở vùng các dòng sông Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, nhà nước đầu tiên của người Việt đã ra đời. Hai hình ảnh giúp em nhớ thời kì này là chiếc trống đồng và chiếc nỏ thần.

2So sánh hai nhà nước Lớp 5

Nội dung	Văn Lang	Âu Lạc
Ra đời	Khoảng thế kỉ VII TCN	Năm 208 TCN
Người đứng đầu	Hùng Vương, tương truyền 18 đời	Thục Phán, tức An Dương Vương
Kinh đô	Phong Châu (Phú Thọ)	Cổ Loa (nay thuộc Hà Nội)
Đặc điểm	Chia thành 15 bộ, cha truyền con nối	Ra đời sau khi thắng quân Tần
Truyền thuyết	Con Rồng cháu Tiên	An Dương Vương xây thành Cổ Loa, Sự tích nỏ thần

Vì sao gọi là Âu Lạc? Mở rộng Cuối thời Hùng Vương, Thục Phán là thủ lĩnh người Âu Việt ở phía bắc. Ông hợp nhất người Âu Việt với người Lạc Việt của Văn Lang, nên nước mới có tên Âu + Lạc = Âu Lạc.

3Người Việt cổ sống thế nào? Lớp 5

🌾 Đời sống và bằng chứng khảo cổ

Làm ăn sinh sống

Nghề chính là làm ruộng. Người dân trồng lúa, khoai, đỗ, cây ăn quả; trồng dâu nuôi tằm, dệt vải.

Họ biết đúc đồng làm công cụ, vũ khí, đồ trang sức; biết làm gốm, đan lát, đóng thuyền.

Bằng chứng còn lại

Các hiện vật thuộc văn hoá Đông Sơn gồm lưỡi cày, rìu, đồ gốm và nổi tiếng nhất là trống đồng.

Vì sao quan trọng?

Truyền thuyết kể lại câu chuyện, còn hiện vật giúp chứng minh thời kì ấy có thật.

Đọc hình trên mặt trống đồng Lớp 4

Trên trống đồng Ngọc Lũ, người xưa khắc lại cuộc sống hằng ngày. Mỗi hình là một "trang sử" bằng tranh:

Hình khắc	Cho em biết điều gì?
Người giã gạo	Người Việt cổ trồng lúa, gạo là lương thực chính
Nhà sàn mái cong	Họ ở nhà sàn, tránh ẩm thấp và thú dữ
Thuyền	Họ sống gần sông nước, đi lại bằng thuyền
Người thổi kèn, nhảy múa	Họ có ngày hội, ca múa vui chơi

Người Việt cổ còn thờ cúng tổ tiên, thờ thần Sông, thần Núi, có tục nhuộm răng đen, ăn trầu.

4Truyền thuyết kể gì? Lớp 5

Truyền thuyết	Phản ánh điều gì?
Con Rồng cháu Tiên	Sự ra đời của nước Văn Lang
Sơn Tinh, Thuỷ Tinh	Người Việt cổ chống lũ lụt để bảo vệ sản xuất
Thánh Gióng	Chống giặc ngoại xâm
Sự tích nỏ thần	Chống giặc ngoại xâm, và bài học về sự mất cảnh giác

Cuối thế kỉ III TCN, quân Tần sang xâm lược. Người Việt tôn Thục Phán làm tướng và đánh thắng. Về sau, Triệu Đà dùng kế cho con trai là Trọng Thuỷ lấy Mỵ Châu, đánh cắp nỏ thần. An Dương Vương chủ quan nên thua trận.

5Lễ giỗ Tổ Hùng Vương Lớp 4

Khu di tích Đền Hùng ở tỉnh Phú Thọ. Hằng năm, nhân dân cả nước hướng về ngày giỗ Tổ, như câu ca dao: "Dù ai đi ngược về xuôi, nhớ ngày giỗ Tổ mồng mười tháng ba".

Tóm tắt bằng hình

Xem lại cả bài qua tranh. Em thử che chữ trên tranh, nhìn hình rồi kể lại.

6Dễ nhầm

7Mẹo nhớ

8Điều gì xảy ra tiếp theo?

Năm 179 TCN, Triệu Đà thôn tính Âu Lạc, mở đầu hơn 1 000 năm Bắc thuộc. Đó là nội dung của Bài 3. Trong khi đó, ở phương Nam có những vương quốc khác, em sẽ gặp ở Bài 2.

Thử nhanh

Kể tên kinh đô của Văn Lang và Âu Lạc.

Văn Lang: Phong Châu. Âu Lạc: Cổ Loa.

Truyền thuyết Sơn Tinh, Thuỷ Tinh phản ánh điều gì?

Người Việt cổ chống lũ lụt để bảo vệ sản xuất nông nghiệp.

Vì sao An Dương Vương thua Triệu Đà?

Vì Trọng Thuỷ đánh cắp nỏ thần, còn nhà vua ỷ có nỏ thần nên không phòng bị.

Thuật ngữ

Tiếng Việt	Giải nghĩa	English
Truyền thuyết	Câu chuyện kể lại từ xưa, có yếu tố kì ảo	Legend
Khảo cổ	Tìm hiểu quá khứ qua di vật	Archaeology
Kinh đô	Nơi đóng đô của nhà vua	Capital
Bộ	Một vùng đất trong nước Văn Lang, giống như một tỉnh ngày nay	Region
Trống đồng	Trống đúc bằng đồng, mặt trống khắc hình cuộc sống người xưa	Bronze drum
Hoa văn	Hình vẽ, hình khắc để trang trí	Pattern, decoration