TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Con người và sức khoẻ, Khoa học Lớp 4 (một số bệnh liên quan đến dinh dưỡng). Phần bướu cổ, còi xương, quáng gà có nhãn Mở rộng.
Học lại bài trước: Bài 3. Chế độ ăn uống cân bằng.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Chưa gặp
1Câu chuyện mở đầu
Hai anh em sinh đôi Tí và Tèo. Tí kén ăn, chỉ uống sữa và ăn bánh ngọt; Tèo ăn quá nhiều đồ chiên, lười vận động. Đến kì khám sức khoẻ, Tí thấp và nhẹ hơn chuẩn, còn Tèo lại nặng hơn chuẩn nhiều.
Hai bạn bệnh khác nhau, nhưng chung một nguyên nhân: ăn uống không cân bằng.
2Tóm tắt
| Bệnh | Dấu hiệu | Nguyên nhân chính |
|---|---|---|
| Suy dinh dưỡng thấp còi | Chiều cao, cân nặng thấp hơn chuẩn của tuổi | Ăn thiếu chất (bột đường, đạm, béo, vi-ta-min, khoáng); bệnh đường tiêu hoá |
| Thừa cân, béo phì | Cân nặng vượt chuẩn, mỡ tích ở bụng, đùi, eo | Ăn thừa chất béo, bột đường; ít vận động |
| Thiếu máu thiếu sắt | Da xanh xao, hoa mắt, chóng mặt, mệt, tê lạnh tay chân | Thiếu thức ăn giàu sắt |
3Ba bệnh cần biết
Suy dinh dưỡng thấp còi
Thiếu chấtCơ thể chậm lớn, dễ ốm. Phòng: ăn đủ bữa, đủ nhóm chất, ăn chín uống sôi, tẩy giun định kì, theo dõi cân nặng, chiều cao.
Thừa cân, béo phì
Thừa năng lượngDễ mắc bệnh tim, huyết áp, tiểu đường về sau. Phòng: hạn chế đồ chiên rán, đồ ngọt, nước ngọt; ăn nhiều rau; vận động mỗi ngày.
Thiếu máu thiếu sắt
Thiếu sắtSắt giúp tạo máu. Thức ăn giàu sắt: thịt đỏ, gan, trứng, hải sản, rau xanh đậm, các loại đậu. Uống viên sắt chỉ khi có đơn của bác sĩ.
4Thiếu một chất nhỏ, bệnh không nhỏ Mở rộng
| Thiếu | Bệnh | Bổ sung bằng |
|---|---|---|
| I-ốt | Bướu cổ | Muối i-ốt, hải sản, rong biển |
| Vi-ta-min D, can-xi | Còi xương (trẻ em), loãng xương (người lớn) | Tắm nắng sáng sớm, sữa, tôm, cua, cá nhỏ |
| Vi-ta-min A | Quáng gà, khô mắt | Gấc, cà rốt, cà chua, rau dền, gan |
Da tự tạo vi-ta-min D khi gặp ánh nắng. Vì vậy cách bổ sung vi-ta-min D nên làm trước là tắm nắng và ăn thức ăn giàu vi-ta-min D, không tự uống hay tiêm thuốc.
5Dễ nhầm
Ăn nhiều rau xanh làm trẻ suy dinh dưỡng thấp còi.
Suy dinh dưỡng do ăn thiếu chất hoặc bệnh tiêu hoá. Rau xanh là thức ăn tốt.
Bướu cổ do thiếu vi-ta-min D.
Bướu cổ do thiếu i-ốt; thiếu vi-ta-min D gây còi xương.
6Mẹo nhớ
Thiếu gì, bệnh nấy
I-ốt → cổ · D + can-xi → xương · A → mắt · Sắt → máu
- "Thiếu thì còi, thừa thì béo, cân bằng thì khoẻ."
🔬 Thử làm thí nghiệm
Đọc nhãn gói muối trong bếp nhà em: có chữ "muối i-ốt" không? Tìm ba món trong tủ lạnh giàu sắt và ba món giàu vi-ta-min A. Kể cho cả nhà nghe vì sao nên dùng chúng.
7Bài tiếp theo
Ăn đủ chất rồi, thức ăn còn phải sạch: Bài 5. Thực phẩm an toàn.
Thử nhanh
Dấu hiệu chính của suy dinh dưỡng thấp còi là gì?
Chiều cao và cân nặng thấp hơn chuẩn của độ tuổi.
Vì sao trẻ ít được tắm nắng dễ bị còi xương?
Vì da cần ánh nắng để tạo vi-ta-min D, mà vi-ta-min D giúp cơ thể hấp thụ can-xi làm xương chắc.
Nêu ba thức ăn giàu sắt.
Thịt bò, gan, trứng (hoặc hải sản, rau xanh đậm, các loại đậu).
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Suy dinh dưỡng | Cơ thể thiếu chất, chậm lớn | Malnutrition |
| Béo phì | Quá nhiều mỡ trong cơ thể | Obesity |
| Thiếu máu | Máu không đủ chất để chở ô-xi | Anaemia |
| Bướu cổ | Cổ sưng to do thiếu i-ốt | Goitre |
| Còi xương | Xương mềm, yếu do thiếu vi-ta-min D, can-xi | Rickets |