TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Con người và sức khoẻ, Khoa học Lớp 4 (chế độ ăn uống cân bằng). Phần tính ca-lo một bữa ăn có nhãn Mở rộng.
Học lại bài trước: Bài 2. Chất dinh dưỡng và vai trò.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Hay gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Dùng bảng ca-lo tính năng lượng bữa sáng gồm 2 quả trứng chiên, 1 lát bánh mì, 1 ly nước cam, 1 bánh kếp (năm học 2022 – 2023, đáp án: 443 ca-lo).
- Thực phẩm chỉ nên dùng không quá 10 gam mỗi ngày (năm học 2015 – 2016, đáp án: muối).
- Thói quen nên giữ để tránh hại sức khoẻ (năm học 2017 – 2018, đáp án: ăn sáng đầy đủ và đều đặn).
Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Nam ngày nào cũng ăn mì gói buổi sáng, trưa uống trà sữa thay cơm. Cậu không đói, nhưng chiều nào cũng mệt, khó tập trung. Bác sĩ trường bảo: "Con ăn đủ no nhưng chưa đủ chất".
Ăn no chưa chắc đã ăn đúng. Ăn đúng là ăn cân bằng.
2Tóm tắt
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Ăn uống cân bằng là gì? | Ăn phối hợp nhiều loại thức ăn, mỗi loại một lượng vừa phải, đủ các nhóm chất |
| Vì sao phải đổi món? | Không có thức ăn nào chứa đủ mọi chất cơ thể cần |
| Nên hạn chế gì? | Dầu mỡ, đồ ngọt, nước ngọt, đồ ăn nhanh, muối |
| Đo năng lượng thức ăn bằng gì? | Ca-lo (cal) hoặc ki-lô-ca-lo (kcal) |
3Tháp dinh dưỡng
Tháp dinh dưỡng cho biết nên ăn nhiều hay ít mỗi nhóm thức ăn. Đáy tháp rộng: ăn nhiều. Đỉnh tháp hẹp: ăn ít.
- Đáy
Gạo, ngô, khoai, bánh mì (bột đường): ăn nhiều nhất.
- Tầng 2
Rau xanh, quả chín: ăn nhiều.
- Tầng 3
Thịt, cá, trứng, đậu (đạm): ăn vừa phải.
- Tầng 4
Sữa và các món từ sữa: ăn vừa phải.
- Đỉnh
Dầu mỡ, đường, muối: ăn ít nhất.
Về muối: đề năm 2015 – 2016 dùng mốc "không quá 10 gam mỗi ngày". Hiện nay Tổ chức Y tế Thế giới khuyên người lớn ăn dưới 5 gam muối mỗi ngày, trẻ em còn ít hơn. Ăn mặn lâu ngày dễ bị bệnh huyết áp cao.
4Bữa ăn trong ngày
- Ăn sáng đầy đủ, đều đặn: sau một đêm dài, cơ thể cần năng lượng để học tập.
- Các bữa chính cách nhau khoảng 4 – 5 giờ để dạ dày kịp tiêu hoá.
- Không ăn thật no ngay trước khi tập thể dục; uống nước từ từ từng ngụm khi tập.
- Đồ chiên rán, đồ ăn nhanh nhiều năng lượng nhưng nhiều chất béo không tốt; nước ngọt nhiều đường, ít chất bổ.
Tính ca-lo một bữa ăn Mở rộng
Đề cho bảng ca-lo của một phần mỗi món. Em nhân với số phần rồi cộng lại. Ví dụ đề 2022 – 2023: trứng chiên 100 ca-lo một quả, bánh mì 70, nước cam 112, bánh kếp 61. Bữa sáng: 2 × 100 + 70 + 112 + 61 = 443 ca-lo.
5Dễ nhầm
Ăn nhiều rau, bỏ hẳn thịt cá là ăn cân bằng.
Cân bằng là đủ các nhóm với lượng thích hợp. Bỏ hẳn một nhóm là thiếu chất.
Bảng ca-lo ghi cho một quả trứng, ăn 2 quả vẫn tính một lần.
Nhân với số phần đã ăn: 2 quả trứng là 2 × 100 = 200 ca-lo.
6Mẹo nhớ
Ba chữ của bữa ăn tốt
Đủ nhóm → Đúng lượng → Đổi món
- "Nhiều cơm rau, vừa đạm sữa, ít mỡ đường muối."
🔬 Thử làm thí nghiệm
Ghi lại mọi thứ em ăn trong một ngày. Xếp từng món vào tầng của tháp dinh dưỡng. Tầng nào em ăn quá nhiều, tầng nào còn thiếu? Đề xuất một thay đổi cho ngày mai.
7Bài tiếp theo
Ăn thiếu hay thừa chất lâu ngày sẽ sinh bệnh: Bài 4. Một số bệnh liên quan đến dinh dưỡng.
Thử nhanh
Vì sao cần ăn phối hợp nhiều loại thức ăn và thường xuyên đổi món?
Vì không có một thức ăn nào cung cấp đủ mọi chất cơ thể cần.
Nhóm thức ăn nào ở đỉnh tháp dinh dưỡng?
Dầu mỡ, đường, muối: cần ăn ít nhất.
Bảng ghi bánh mì 70 ca-lo một lát. Ăn 3 lát được bao nhiêu ca-lo?
3 × 70 = 210 ca-lo.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Ăn uống cân bằng | Ăn đủ nhóm chất, lượng vừa phải | Balanced diet |
| Tháp dinh dưỡng | Hình tháp chỉ nên ăn nhiều hay ít mỗi nhóm | Food pyramid |
| Ca-lo | Đơn vị đo năng lượng của thức ăn | Calorie |
| Đồ ăn nhanh | Món chế biến sẵn, thường nhiều dầu mỡ | Fast food |