TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Con người và sức khoẻ, Khoa học Lớp 4 (vai trò của chất dinh dưỡng đối với cơ thể). Phần đọc biểu đồ lượng đạm có nhãn Mở rộng.
Học lại bài trước: Bài 1. Cơ thể người và các cơ quan.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Hay gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Thực phẩm nào chứa đạm từ thực vật (năm học 2024 – 2025, đáp án: đậu phụ; năm học 2016 – 2017, đáp án: đậu nành).
- Cơ thể hấp thụ đạm tốt nhất từ loại thịt, cá nào (năm học 2016 – 2017, đáp án: cá).
- Thực phẩm giàu chất xơ (năm học 2015 – 2016, đáp án: rau, quả) và việc không giúp phòng táo bón (năm học 2017 – 2018, đáp án: ăn đủ thịt, cá).
Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Lan chỉ thích ăn cơm với thịt kho, không chịu ăn rau. Một tuần sau, Lan hay bị táo bón và mệt. Mẹ bảo: "Mỗi món ăn mang đến cho cơ thể một loại chất khác nhau. Thiếu một loại là cơ thể kêu ngay".
Vậy trong thức ăn có những chất gì, mỗi chất giúp cơ thể việc gì?
2Tóm tắt
| Nhóm chất | Có nhiều trong | Vai trò chính |
|---|---|---|
| Chất bột đường | Gạo, ngô, khoai, bánh mì, bún, phở | Cung cấp năng lượng chủ yếu |
| Chất đạm | Thịt, cá, trứng, sữa, tôm, đậu nành, đậu phụ | Xây dựng cơ thể, giúp lớn lên |
| Chất béo | Dầu ăn, mỡ, bơ, lạc, vừng | Dự trữ năng lượng, giúp hấp thụ vi-ta-min A, D, E, K |
| Vi-ta-min | Rau xanh, quả chín, gấc, cà rốt | Giúp cơ thể khoẻ mạnh, phòng bệnh |
| Chất khoáng | Sữa, tôm, cua, cá nhỏ, trứng, rau | Tham gia tạo xương, răng, máu; phòng bệnh |
3Năm nhóm chất dinh dưỡng
Người ta chia thức ăn thành các nhóm dựa vào chất dinh dưỡng có nhiều nhất trong thức ăn đó, không dựa vào màu sắc hay mùi vị. Một thức ăn thường có nhiều chất, ví dụ trứng có cả đạm, béo, vi-ta-min.
Đạm động vật
Thịt, cá, trứng, sữaCó đủ các thành phần cơ thể cần. Đạm của cá dễ tiêu hoá hơn đạm của thịt, nên nên ăn cá thường xuyên.
Đạm thực vật
Đậu nành, đậu phụCó trong các loại đậu, nhiều nhất là đậu nành (làm đậu phụ, sữa đậu nành). Nên ăn phối hợp cả đạm động vật và thực vật.
Đọc biểu đồ lượng đạm Mở rộng
Đề có thể cho biểu đồ cột "số gam đạm trong một phần ăn" của vài món. Em đọc số trên đầu mỗi cột, rồi cộng các món trong bữa ăn. Nhớ xem đơn vị (gam) và mỗi cột là một phần ăn.
4Nước và chất xơ
Nước và chất xơ không xếp vào năm nhóm chất dinh dưỡng nhưng rất cần:
- Nước hoà tan chất dinh dưỡng, giúp tiêu hoá, chở chất đi khắp cơ thể, thải chất cặn bã qua nước tiểu, mồ hôi, làm mát cơ thể. Nước không cung cấp năng lượng.
- Chất xơ có nhiều trong rau, quả, ngũ cốc nguyên hạt. Chất xơ giúp ruột hoạt động đều, phòng táo bón. Thịt, cá, trứng, sữa hầu như không có chất xơ.
5Dễ nhầm
Ăn đủ thịt, cá sẽ phòng được táo bón.
Phòng táo bón cần rau, quả (chất xơ), uống đủ nước, vận động đều. Thịt, cá cho đạm nhưng ít chất xơ.
Trứng, phô mai, cá là đạm thực vật vì ăn được hằng ngày.
Trứng, phô mai (làm từ sữa), cá đều từ động vật. Đạm thực vật từ cây: đậu nành, đậu phụ, đậu xanh, lạc.
6Mẹo nhớ
Mỗi nhóm một việc
Bột đường: chạy → Đạm: lớn → Béo: dự trữ → Vi-ta-min, khoáng: khoẻ
- Rau quả giữ hai "vệ sĩ": vi-ta-min và chất xơ.
🔬 Thử làm thí nghiệm
Lấy một tờ giấy trắng. Chà nhẹ một hạt lạc lên một góc giấy, một miếng táo lên góc kia, để khô 10 phút rồi soi lên ánh sáng. Chỗ nào giấy loang trong suốt là có chất béo. Dự đoán trước: góc nào sẽ loang?
7Bài tiếp theo
Biết từng chất rồi, làm sao ăn cho đủ và vừa? Xem Bài 3. Chế độ ăn uống cân bằng.
Thử nhanh
Chất nào cung cấp năng lượng chủ yếu cho cơ thể?
Chất bột đường (gạo, ngô, khoai, bánh mì).
Vì sao nên ăn phối hợp đạm động vật và đạm thực vật?
Vì mỗi loại có ưu điểm riêng: đạm động vật có đủ thành phần cơ thể cần, đạm thực vật dễ tiêu và ít béo. Ăn phối hợp giúp cơ thể nhận đủ chất.
Nước có cung cấp năng lượng không?
Không. Nước giúp hoà tan, vận chuyển chất dinh dưỡng và thải chất cặn bã.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Chất dinh dưỡng | Chất trong thức ăn nuôi cơ thể | Nutrient |
| Chất bột đường | Chất cho năng lượng, có trong gạo, khoai | Carbohydrate |
| Chất đạm | Chất giúp cơ thể lớn lên | Protein |
| Chất béo | Dầu, mỡ | Fat |
| Chất khoáng | Can-xi, sắt, i-ốt… | Mineral |
| Chất xơ | Phần sợi trong rau, quả, giúp ruột khoẻ | Fibre |