TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Chương trình lớp 4, 5 không có bài này. Đề Trần Đại Nghĩa lại rất hay cho một công thức hoặc bảng số về sức khoẻ rồi bắt tính, nên cả bài có nhãn Mở rộng. Bài dùng nhiều phép nhân, chia số thập phân của môn Toán lớp 5.
Học lại bài trước: Bài 8. Tuổi dậy thì và phòng tránh bị xâm hại.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Hay gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Tính chỉ số BMI của học sinh nam 11 tuổi nặng 40 kg, cao 140 cm rồi tra bảng (năm học 2018 – 2019, đáp án: thừa cân). Năm học 2016 – 2017 có bài điền số tính BMI tương tự.
- Dùng công thức lượng nước cần uống mỗi ngày (năm học 2015 – 2016, đáp án: 1,5 – 2 lít).
- Chỉnh điều hoà thấp hơn ngoài trời khoảng 5 °C khi ngoài trời 30 – 34 °C (năm học 2015 – 2016, đáp án: khoảng 25 – 29 °C).
- Đi nắng lâu vừa về nhà nên làm gì (năm học 2015 – 2016, đáp án: nghỉ một chút dưới bóng râm).
- Tính lượng máu tim bơm trong một ngày, thời gian đi bộ đủ 6 km mỗi tuần (năm học 2017 – 2018, 2015 – 2016).
Câu đề thật dạng trắc nghiệm đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Bác sĩ trường đo cho Tuấn: nặng 40 kg, cao 1,4 m. Bác bấm máy tính rồi nói: "Chỉ số của con hơi cao, nên ăn bớt đồ ngọt và chạy nhảy nhiều hơn". Tuấn ngạc nhiên: chỉ từ hai con số mà biết được mình có khoẻ không?
Nhiều điều về sức khoẻ có thể đo và tính. Đề thi cho sẵn công thức, em chỉ cần đọc kĩ và tính cẩn thận.
2Tóm tắt
| Con số | Giá trị nên nhớ |
|---|---|
| Nhiệt độ cơ thể bình thường | Khoảng 37 °C; từ 38 °C trở lên là sốt |
| Giấc ngủ (6 – 13 tuổi) | 9 – 11 giờ mỗi đêm |
| Vận động (5 – 17 tuổi) | Trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày |
| Nước uống | Khoảng 1,5 – 2 lít mỗi ngày, nhiều hơn khi trời nóng, khi vận động |
| Nhịp tim người lớn khi nghỉ | Khoảng 60 – 100 lần mỗi phút |
Nguồn: giấc ngủ theo khuyến nghị của Quỹ Giấc ngủ Quốc gia Hoa Kỳ; vận động theo Tổ chức Y tế Thế giới (2020).
3Chỉ số BMI
BMI = cân nặng (kg) : (chiều cao (m) × chiều cao (m))
- Bước 1
Đổi chiều cao ra mét: 140 cm = 1,4 m.
- Bước 2
Nhân chiều cao với chính nó: 1,4 × 1,4 = 1,96.
- Bước 3
Lấy cân nặng chia cho kết quả: 40 : 1,96 ≈ 20,4.
- Bước 4
Tra bảng đề cho để biết gầy, bình thường, thừa cân hay béo phì.
Với trẻ em, mốc gầy hay thừa cân thay đổi theo tuổi và giới, nên luôn dùng đúng bảng trong đề, không dùng bảng của người lớn.
4Tính toán với dữ kiện sức khoẻ
Lượng nước
Đề 2015 – 2016Công thức đề cho (người trên 11 tuổi): lượng nước (lít) = 0,01 × cân nặng (kg) + 1,2. Bạn nặng 40 kg: 0,01 × 40 + 1,2 = 1,6 lít.
Nhịp tim
Đề 2017 – 201870 nhịp mỗi phút, mỗi nhịp bơm 70 ml: một phút 4 900 ml, một ngày 4 900 × 60 × 24 ≈ 7 000 lít máu.
Đi bộ
Đề 2015 – 2016Mỗi phút 100 bước, mỗi bước 0,4 m: đi 40 m mỗi phút. 6 km = 6 000 m cần 6 000 : 40 = 150 phút = 2 giờ 30 phút.
Nhiệt độ phòng
Đề 2015 – 2016Ngoài trời 30 – 34 °C, phòng điều hoà thấp hơn khoảng 5 °C: 30 − 5 = 25, 34 − 5 = 29, nên chỉnh khoảng 25 – 29 °C.
5Thói quen tốt mỗi ngày
- Đi nắng về: nghỉ ở chỗ mát một lúc rồi mới tắm, uống nước mát từ từ; không uống ngay nước đá.
- Khi sốt: báo ngay người lớn; lau người bằng khăn ấm; không tự mua thuốc.
- Bảo vệ mắt: đọc sách đủ ánh sáng, không xem ti vi quá gần, khám mắt định kì.
- Giữ bình tĩnh, vui vẻ; tránh rượu, bia, chất kích thích vì có hại cho hệ thần kinh.
6Dễ nhầm
Tính BMI: 40 : 140 × 140.
Đổi chiều cao ra mét trước, rồi chia cho (1,4 × 1,4): 40 : 1,96 ≈ 20,4.
Học sinh 10 tuổi chỉ cần ngủ 7 – 8 tiếng như người lớn.
Trẻ 6 – 13 tuổi cần 9 – 11 giờ; 7 – 8 giờ là mức của người lớn.
7Mẹo nhớ
Bộ số sức khoẻ
37 °C → 9 – 11 giờ ngủ → 60 phút vận động → 1,5 – 2 lít nước
- Gặp công thức lạ: đọc đơn vị, đổi đơn vị, thay số, tính, rồi tra bảng.
🔬 Thử làm thí nghiệm
Đo cân nặng, chiều cao của em, tính BMI bằng máy tính. Đếm số bước đi trong 1 phút và đo chiều dài một bước. Em cần bao nhiêu phút để đi đủ 1 km?
8Bài tiếp theo
Em đã học xong 9 bài. Quay lại Toàn cảnh Con người và sức khoẻ để ôn lại cả chủ đề, rồi làm quiz Tổng ôn.
Thử nhanh
Bạn nặng 45 kg, cao 1,5 m. BMI bằng bao nhiêu?
45 : (1,5 × 1,5) = 45 : 2,25 = 20.
Vì sao đi nắng về không nên tắm ngay hay uống nước đá?
Vì cơ thể đang nóng, gặp lạnh đột ngột dễ bị cảm, co thắt; cần nghỉ ở chỗ mát để cơ thể trở lại bình thường.
Trẻ 5 – 17 tuổi nên vận động bao lâu mỗi ngày?
Trung bình ít nhất 60 phút.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Chỉ số khối cơ thể | Số tính từ cân nặng và chiều cao | Body mass index (BMI) |
| Nhịp tim | Số lần tim đập trong một phút | Heart rate |
| Sốt | Thân nhiệt cao hơn bình thường | Fever |
| Thừa cân | Nặng hơn mức nên có | Overweight |