TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Con người và sức khoẻ, Khoa học Lớp 5 (chăm sóc sức khoẻ tuổi dậy thì, phòng tránh bị xâm hại).
Học lại bài trước: Bài 7. Sự sinh sản và phát triển của con người.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Chưa gặp
1Câu chuyện mở đầu
Dạo này Hoa cao vọt, hay nổi mụn và dễ buồn vô cớ. Hoa lo mình bị ốm. Cô giáo nói: "Em đang bước vào tuổi dậy thì. Đó là điều tự nhiên, ai cũng trải qua".
Lớn lên còn là biết bảo vệ cơ thể mình và nói "Không" với những điều làm mình sợ hãi.
2Tóm tắt
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Dậy thì là gì? | Giai đoạn cơ thể lớn nhanh, cơ quan sinh dục phát triển, tình cảm và suy nghĩ thay đổi |
| Bắt đầu khi nào? | Mỗi bạn một khác; bạn nữ thường dậy thì sớm hơn bạn nam |
| Xâm hại là gì? | Hành vi gây tổn hại đến thân thể, tinh thần, danh dự của trẻ em |
| Gọi ai khi bị xâm hại? | Người lớn tin cậy; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí) |
3Thay đổi và chăm sóc ở tuổi dậy thì
- Cả nam và nữ: cao và nặng nhanh, có thể nổi mụn, mọc lông, cảm xúc thay đổi, muốn tự lập.
- Bạn nữ: ngực phát triển, bắt đầu có kinh nguyệt. Những ngày có kinh, thay băng vệ sinh khoảng 4 giờ một lần.
- Bạn nam: vỡ giọng, cơ bắp phát triển, vai rộng ra.
- Ăn
Ăn đủ chất, nhiều thức ăn giàu can-xi để phát triển chiều cao.
- Vận động
Tập thể dục, chơi thể thao (bơi, bóng rổ) đều đặn
Ngủ đủ giấc, đúng giờ.
- Vệ sinh
Tắm rửa hằng ngày
Vệ sinh cơ quan sinh dục bằng nước sạch, nhẹ nhàng.
- Tinh thần
Chia sẻ với người thân
Tránh xa thuốc lá, rượu bia, ma tuý
Hạn chế thức khuya, xem điện thoại.
4Phòng tránh bị xâm hại
Trẻ em có quyền được bảo vệ tính mạng, thân thể, danh dự, đời sống riêng tư; quyền không bị bạo lực, bóc lột sức lao động, xâm hại tình dục (Luật Trẻ em năm 2016). Vùng riêng tư là những chỗ được đồ bơi che lại: không ai được nhìn, chạm vào hay bắt em chạm vào vùng riêng tư của họ.
Giữ an toàn
Phòng trước- Không đi một mình nơi vắng, nhất là buổi tối.
- Không mở cửa cho người lạ khi ở nhà một mình; không nhận quà vô cớ.
- Ở cùng phòng với người lạ thì giữ khoảng cách.
Khi gặp nguy hiểm
Nói – Đi – Kể- Nói "Không!" thật to, kiên quyết.
- Đi ngay khỏi chỗ đó, hét to cầu cứu nếu cần.
- Kể với người lớn tin cậy hoặc gọi 111, kể cả khi bị doạ giữ bí mật.
5Dễ nhầm
Dậy thì là bị bệnh, nên giấu không cho ai biết.
Dậy thì là quá trình tự nhiên, bình thường. Có thắc mắc hãy hỏi bố mẹ, thầy cô.
Người quen bảo giữ bí mật thì em phải giữ, không được kể với ai.
Bí mật làm em sợ, khó chịu thì phải kể với người lớn tin cậy. Đó không phải lỗi của em.
6Mẹo nhớ
Bàn tay tin cậy
Nói "Không" → Đi khỏi → Kể ngay → Gọi 111
- Mỗi ngón tay là một người lớn em tin cậy: bố, mẹ, ông bà, cô giáo…
🔬 Thử làm thí nghiệm
Vẽ bàn tay của em lên giấy. Viết vào mỗi ngón tay tên một người lớn em tin cậy và số điện thoại của họ. Dán ở góc học tập.
7Bài tiếp theo
Để biết mình có khoẻ không, có thể dùng những con số: Bài 9. Sống khoẻ bằng những con số.
Thử nhanh
Nêu hai việc không nên làm ở tuổi dậy thì.
Dùng thuốc lá, rượu bia, ma tuý; ít vận động, thức khuya, xem điện thoại nhiều.
Vì sao ở tuổi dậy thì nên ăn thức ăn giàu can-xi và chơi thể thao?
Vì đây là lúc xương dài ra nhanh; can-xi và vận động giúp xương chắc, phát triển chiều cao tốt.
Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em là số mấy?
111, gọi miễn phí.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Tuổi dậy thì | Giai đoạn cơ thể trẻ lớn nhanh, thay đổi | Puberty |
| Xâm hại | Làm tổn hại thân thể, tinh thần của trẻ | Abuse |
| Vùng riêng tư | Phần cơ thể đồ bơi che lại | Private parts |
| Người lớn tin cậy | Người em tin, có thể giúp em | Trusted adult |