TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này bám Bài 8, 9, 10, 11, SGK lớp 4 (vùng Đồng bằng Bắc Bộ; sông Hồng) Lớp 4. Thăng Long – Hà Nội, Văn Miếu (Bài 12, 13) học ở chủ đề Lịch sử Triều Lý.
Học lại bài trước: Bài 1. Trung du và miền núi phía Bắc.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Có gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Thành phố nào có nhiều dòng sông chảy qua nhất: Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội hay Đà Nẵng? (năm học 2022 – 2023, đáp án của đề: Hà Nội).
1Câu chuyện mở đầu
"Hạt gạo làng ta có vị phù sa của sông Kinh Thầy…", bài thơ của Trần Đăng Khoa gợi lên cánh đồng lúa quê hương.
Phù sa ấy do sông Hồng và sông Thái Bình mang về suốt hàng nghìn năm, tạo nên đồng bằng Bắc Bộ, nơi đông dân nhất nước ta.
2Tóm tắt
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Vị trí? | Giáp Trung du và miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ, Trung Quốc; phía đông là biển |
| Địa hình, đất? | Phần lớn bằng phẳng, cao trung bình dưới 25 m; chủ yếu đất phù sa màu mỡ do sông Hồng, sông Thái Bình bồi đắp |
| Khí hậu? | Nhiệt đới gió mùa, trên 23°C; mùa đông lạnh, ít mưa; mùa hạ nóng, mưa nhiều |
| Dân cư (2024)? | Gần 25 triệu người; đông đúc nhất nước ta; chủ yếu người Kinh |
| Sản xuất? | Vùng trồng lúa lớn thứ hai cả nước; nhiều làng nghề; hệ thống đê sông Hồng dài hơn 1 000 km |
3Thuận lợi, khó khăn và bảo vệ thiên nhiên
Thuận lợi: vị trí dễ giao lưu; đất bằng; sông ngòi dày đặc cung cấp nước, giao thông đường thuỷ; biển rộng nhiều đảo. Có Vườn quốc gia Cát Bà, Xuân Thuỷ bảo vệ động thực vật.
Khó khăn: mùa đông lạnh hại cây trồng, vật nuôi; mùa hạ có mưa lớn, bão, ngập lụt. Đất bạc màu, nước và không khí ô nhiễm. Biện pháp: dùng phân hữu cơ, xử lí nước thải, phân loại rác, trồng cây, lập khu bảo tồn.
4Sản xuất và văn hoá
🏺 Làng nghề nổi tiếng (theo SGK)
Bát Tràng
Hà NộiLàm gốm: nặn đất sét, phơi, nung, tráng men.
Đại Bái
Bắc NinhĐúc đồng, cần tay nghề cao, khéo léo.
Văn Lâm
Ninh BìnhThêu ren.
Đồng Xâm
Hưng YênChạm bạc.
Đê sông Hồng: người dân đắp đê dọc hai bờ sông để ngăn lũ và trồng lúa nhiều vụ; đây là hệ thống đê lớn nhất nước ta.
Làng quê truyền thống: luỹ tre xanh, cổng làng, cây đa, giếng nước, sân đình. Lễ hội mùa xuân: lễ hội Cổ Loa, hội Lim, hội chùa Hương, hội Gióng, lễ hội Phủ Giày, với đánh đu, đấu vật, kéo co, cờ người.
Sông Hồng: bắt nguồn từ Trung Quốc; phần chảy trên đất ta dài khoảng 556 km, từ Lào Cai đổ ra biển ở cửa Ba Lạt; còn gọi là Nhị Hà, Hồng Hà. Văn minh sông Hồng là nền văn minh đầu tiên của người Việt cổ (Văn Lang, Âu Lạc, trống đồng Đông Sơn).
5Dễ nhầm
Đồng bằng Bắc Bộ là vùng trồng lúa lớn nhất nước ta.
Lớn thứ hai. Lớn nhất là Nam Bộ (đồng bằng sông Cửu Long).
Làng Bát Tràng nổi tiếng dệt lụa.
Bát Tràng làm gốm; dệt lụa nổi tiếng là làng Vạn Phúc (Hà Nội).
6Mẹo nhớ
Phù sa – Đê – Làng nghề – Lễ hội
Sông Hồng bồi đắp → đắp đê giữ lúa → làng nghề → lễ hội mùa xuân
- Làng nghề: "Gốm Bát Tràng, đồng Đại Bái, thêu Văn Lâm, bạc Đồng Xâm".
✍️ Thử kể lại
Lập bảng các nét văn hoá của làng quê Bắc Bộ (cây đa, giếng nước, sân đình, lễ hội). Giới thiệu một sản phẩm thủ công em thích.
7Bài tiếp theo
Đi tiếp về phía nam là dải đất miền Trung nắng gió: Bài 3. Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ.
Mở rộng để luyện thi Mở rộng
- Làng Vạn Phúc (Hà Nội) dệt lụa; Quan họ là dân ca nổi tiếng của Bắc Ninh.
- Sông Hồng tính cả phần ở Trung Quốc dài khoảng 1 100 km, bắt nguồn từ tỉnh Vân Nam.
- Vịnh Hạ Long (Quảng Ninh) là Di sản thiên nhiên thế giới (xem Biển, đảo Việt Nam).
Thử nhanh
Đồng bằng Bắc Bộ do những sông nào bồi đắp?
Sông Hồng và sông Thái Bình.
Vì sao Đồng bằng Bắc Bộ đông dân nhất?
Vì đất bằng, phù sa màu mỡ, nhiều nước, giao thông thuận tiện, dễ trồng lúa và sinh sống.
Đê sông Hồng có vai trò gì?
Ngăn lũ lụt, giúp trồng lúa nhiều vụ trong năm.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Đồng bằng châu thổ | Đồng bằng do sông bồi đắp ở vùng cửa sông | River delta |
| Đê | Bờ đất cao đắp dọc sông để ngăn lũ | Dyke |
| Làng nghề | Làng có nhiều nhà cùng làm một nghề thủ công | Craft village |
| Bạc màu | Đất mất màu mỡ, kém tốt | Degraded (soil) |