Bài 1. Trung du và miền núi phía Bắc · Lớp 4

1Câu chuyện mở đầu

Mùa đông năm ấy, tuyết rơi trắng đỉnh Phan-xi-păng. Bạn Mai ở Sa Pa reo lên: "Ở Việt Nam mà cũng có tuyết!"

Vùng đất của Mai có núi cao nhất nước, ruộng bậc thang như những bậc cầu thang khổng lồ, và những phiên chợ đầy màu sắc của đồng bào Mông, Dao, Tày, Thái.

2Tóm tắt

Câu hỏi	Trả lời
Vùng ở đâu?	Phía bắc đất nước; là vùng duy nhất không giáp biển
Địa hình?	Chủ yếu đồi núi; dãy Hoàng Liên Sơn cao nhất, đỉnh Phan-xi-păng; có cao nguyên và vùng trung du (đồi đỉnh tròn, sườn thoải)
Khí hậu?	Nhiệt đới ẩm gió mùa, mùa đông lạnh nhất cả nước; núi cao có khi có tuyết
Sông, đất, khoáng sản?	Sông Hồng, sông Đà, sông Chảy, sông Lô, sông Gâm, nhiều thác ghềnh (làm thuỷ điện); đất phe-ra-lít; khoáng sản phong phú bậc nhất: sắt, a-pa-tit, đá vôi
Dân cư (2024)?	Gần 13 triệu người; dân tộc Mường, Thái, Dao, Mông, Tày, Nùng, Kinh…; diện tích rộng, ít dân

3Con người khai thác thiên nhiên

⛰️ Ba cách khai thác chính

Ruộng bậc thang

Trồng lúa trên đất dốc

Người dân xẻ sườn núi thành những bậc phẳng để trồng lúa nước, giữ được đất, hạn chế phá rừng làm nương rẫy; nhiều nơi thành điểm du lịch như Mù Cang Chải.

Vì sao quan trọng?

Đây là "hình thức canh tác phổ biến" mà câu hỏi hay nhắc tới.

Thuỷ điện

Sông nhiều thác ghềnh

Nhà máy thuỷ điện Thác Bà, Hoà Bình, Sơn La (trên sông Đà) cung cấp điện cho sinh hoạt và sản xuất.

Khai thác khoáng sản

Sắt, a-pa-tit, đá vôi

A-pa-tit làm phân lân, đá vôi làm vật liệu xây dựng, quặng kim loại để sản xuất kim loại.

Vùng còn trồng chè, cây ăn quả, dược liệu và phát triển du lịch. Khó khăn: địa hình chia cắt, thiên tai như lũ quét, sạt lở đất, sương muối, băng giá. Cần trồng và bảo vệ rừng, cảnh báo thiên tai, không ở nơi dễ sạt lở.

4Văn hoá các dân tộc

Nét văn hoá	Của ai, như thế nào?
Lễ hội Gầu Tào	Người Mông, tổ chức đầu năm, có trò ném pao
Lễ hội Lồng Tồng (lễ xuống đồng)	Người Tày, Nùng, cầu mùa màng bội thu, có nghi thức cày ruộng
Hát Then	Người Tày, Nùng, Thái, hát trong các dịp lễ; được UNESCO ghi danh
Múa Xoè	Người Thái; được UNESCO ghi danh
Chợ phiên	Họp vào những ngày nhất định, như chợ phiên Bắc Hà (Lào Cai) họp Chủ nhật; vừa mua bán vừa gặp gỡ, kết bạn

5Dễ nhầm

6Mẹo nhớ

7Bài tiếp theo

Từ núi rừng phía Bắc, sông Hồng chảy xuống bồi đắp nên đồng bằng rộng lớn: Bài 2. Đồng bằng Bắc Bộ.

Mở rộng để luyện thi Mở rộng

• Phan-xi-păng được gọi là "nóc nhà Đông Dương"; trước năm 2019 thường ghi cao 3 143 m.
• Nhà máy thuỷ điện Sơn La, Hoà Bình đều trên sông Đà.
• Lào Cai nổi tiếng với mỏ a-pa-tit.

Thử nhanh

Vùng nào là vùng duy nhất của nước ta không giáp biển?

Trung du và miền núi phía Bắc.

Vì sao người dân làm ruộng bậc thang?

Vì đất dốc không trồng lúa nước được; xẻ thành bậc phẳng thì giữ được nước, giữ đất và có lương thực.

Vì sao vùng có nhiều nhà máy thuỷ điện?

Vì sông chảy qua vùng núi, nhiều thác ghềnh, nước chảy mạnh.

Thuật ngữ

Tiếng Việt	Giải nghĩa	English
Trung du	Vùng đồi đỉnh tròn, sườn thoải, nằm giữa núi và đồng bằng	Midland
Ruộng bậc thang	Ruộng làm thành từng bậc trên sườn núi	Terraced field
Thuỷ điện	Điện làm ra nhờ sức nước chảy	Hydropower
Chợ phiên	Chợ họp vào những ngày nhất định	Market day