TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này bám Bài 3, SGK lớp 5 (Biển, đảo Việt Nam) Lớp 5. Các con số về bờ biển, đảo lớn nhất, tài nguyên biển có nhãn Mở rộng.
Học lại bài trước: Bài 2. Thiên nhiên Việt Nam.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Hay gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Địa danh nào có nghĩa là "Bãi cát vàng" và "Bãi cát dài"? (năm học 2018 – 2019, đáp án: quần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trường Sa).
- Đảo nào không thuộc nước ta: Hoàng Sa, Hải Nam, Côn Đảo, Trường Sa? (năm học 2016 – 2017, đáp án: đảo Hải Nam, thuộc Trung Quốc).
- Nơi nào không sản xuất muối từ nước biển: Thành phố Hồ Chí Minh, Đắk Lắk, Bạc Liêu, Ninh Thuận? (năm học 2015 – 2016, đáp án của đề: Đắk Lắk, vì khi đó Đắk Lắk không giáp biển).
Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Gần bốn trăm năm trước, mỗi năm cứ tháng ba, những chiếc thuyền câu nhỏ của đội Hoàng Sa lại giương buồm ra khơi. Họ mang lương thực đủ ăn sáu tháng, đi ba ngày ba đêm mới tới quần đảo Hoàng Sa.
Biển cả khắc nghiệt, nhiều người đã không trở về. Để nhớ ơn họ, người dân đảo Lý Sơn tổ chức lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa. Vì sao ông cha ta lại vượt sóng gió như thế? Vì biển, đảo là một phần lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc.
2Tóm tắt
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Vùng biển nước ta thuộc biển nào? | Một phần của Biển Đông |
| Hai quần đảo lớn nhất? | Hoàng Sa (thành phố Đà Nẵng) và Trường Sa (tỉnh Khánh Hoà) |
| Một số đảo tiêu biểu? | Bạch Long Vĩ, Cát Bà (Hải Phòng); Cồn Cỏ (Quảng Trị); Lý Sơn (Quảng Ngãi); Côn Sơn (Thành phố Hồ Chí Minh); Phú Quốc (An Giang) |
| Vịnh nổi tiếng? | Vịnh Hạ Long (Quảng Ninh), gần 2 000 hòn đảo, Di sản thiên nhiên thế giới |
| Ai bảo vệ chủ quyền biển, đảo? | Các thế hệ người Việt: chúa Nguyễn (đội Hoàng Sa, đội Bắc Hải), Triều Nguyễn, đến Nhà nước ta ngày nay |
3Vùng biển, đảo và quần đảo
Vùng biển Việt Nam là một phần của Biển Đông, có hàng nghìn đảo lớn nhỏ. Nhiều đảo hợp thành quần đảo; lớn nhất là quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.
🏝️ Đảo và quần đảo theo địa giới mới (từ năm 2025)
Hoàng Sa
TP Đà NẵngQuần đảo lớn ở phía đông miền Trung.
Trường Sa
Tỉnh Khánh HoàQuần đảo xa nhất về phía đông nam; nay là đặc khu Trường Sa.
Phú Quốc
Tỉnh An GiangĐảo lớn nhất nước ta, ở phía tây nam (trước năm 2025 thuộc Kiên Giang).
Côn Sơn (Côn Đảo)
TP Hồ Chí MinhỞ phía nam (trước năm 2025 thuộc Bà Rịa – Vũng Tàu).
Lý Sơn
Tỉnh Quảng NgãiQuê hương đội Hoàng Sa, nổi tiếng trồng tỏi.
Cát Bà, Bạch Long Vĩ
TP Hải PhòngỞ vịnh Bắc Bộ, phía đông bắc.
4Bảo vệ chủ quyền biển, đảo
- Thế kỉ XVII
Các chúa Nguyễn lập đội Hoàng Sa, sau đó là đội Bắc Hải: thu lượm sản vật, đánh bắt hải sản và từng bước thực thi chủ quyền ở Hoàng Sa, Trường Sa.
Chúa Nguyễn Phúc Nguyên lập đội Hoàng Sa gồm 70 người từ xã An Vĩnh (nay thuộc đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi).
- Triều Nguyễn
Các vua cắm cờ, dựng cột mốc ở Hoàng Sa.
Vua Minh Mạng cho vẽ Đại Nam nhất thống toàn đồ, thể hiện rõ Hoàng Sa, Trường Sa thuộc Việt Nam.
Năm 1836, Phạm Hữu Nhật mang 10 cột mốc gỗ ra Hoàng Sa.
- Thời Pháp thuộc
Người Pháp dựng bia chủ quyền, lập đơn vị hành chính ở hai quần đảo (bia trên đảo Hoàng Sa xây năm 1938).
- Ngày nay
Nhà nước lập đơn vị hành chính ở hai quần đảo, ban hành luật khẳng định chủ quyền, tham gia Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982
Phát triển kinh tế biển gắn với quốc phòng.
Hải quân tuần tra, thầy trò vẫn dạy và học ở đảo Sinh Tồn (Trường Sa).
Muốn hiểu thêm về chúa Nguyễn và vua Minh Mạng, xem bài Lịch sử Triều Nguyễn.
5Dễ nhầm
Phú Quốc thuộc tỉnh Kiên Giang; Côn Đảo thuộc Bà Rịa – Vũng Tàu.
Đó là trước năm 2025. Nay Phú Quốc thuộc An Giang, Côn Đảo thuộc Thành phố Hồ Chí Minh.
Đảo Hải Nam là đảo của Việt Nam.
Đảo Hải Nam thuộc Trung Quốc, nằm ở phía đông bắc vịnh Bắc Bộ.
Hoàng Sa nghĩa là "bãi cát dài".
Hoàng Sa = bãi cát vàng ("hoàng" là vàng); Trường Sa = bãi cát dài ("trường" là dài).
6Mẹo nhớ
Hai quần đảo, hai địa phương
Hoàng Sa (vàng) – Đà Nẵng → Trường Sa (dài) – Khánh Hoà
- "Vàng ở Đà Nẵng, dài ở Khánh Hoà."
- Bảo vệ chủ quyền qua 4 chặng: chúa Nguyễn → Triều Nguyễn → Pháp thuộc → ngày nay.
✍️ Thử kể lại
Kể lại câu chuyện đội Hoàng Sa theo 4 ý: ai lập đội, người trong đội từ đâu tới, họ ra đảo làm gì, vì sao có lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa. Rồi sưu tầm một bài hát hoặc bài thơ về biển, đảo.
7Bài tiếp theo
Trên dải đất và biển đảo ấy có hơn một trăm triệu người thuộc 54 dân tộc cùng sinh sống: Bài 4. Dân cư và dân tộc.
Mở rộng để luyện thi Mở rộng
- Đường bờ biển dài khoảng 3 260 km; vùng biển rộng khoảng 1 triệu km², gấp nhiều lần phần đất liền.
- Đảo lớn nhất là Phú Quốc ("đảo ngọc"), sau đó là Cái Bầu (Quảng Ninh) và Cát Bà (Hải Phòng). Lý Sơn được gọi là "vương quốc tỏi".
- Quảng Ninh là tỉnh có nhiều đảo nhất. Năm 2011, vịnh Hạ Long được bình chọn là một trong bảy kì quan thiên nhiên thế giới mới.
- Biển nước ta không đóng băng, giàu hải sản; có dầu mỏ, khí tự nhiên ở thềm lục địa phía nam; thuỷ triều giúp làm muối (cánh đồng muối Sa Huỳnh ở Quảng Ngãi, Cà Ná ở Khánh Hoà).
- Đề năm 2015 – 2016 hỏi nơi không làm muối và chọn Đắk Lắk. Từ năm 2025, tỉnh Đắk Lắk gồm cả tỉnh Phú Yên cũ nên đã có bờ biển; khi làm câu đó, em hiểu theo địa giới lúc ra đề.
Thử nhanh
Hai quần đảo lớn nhất nước ta thuộc địa phương nào?
Hoàng Sa thuộc thành phố Đà Nẵng, Trường Sa thuộc tỉnh Khánh Hoà.
Đội Hoàng Sa do ai lập và làm nhiệm vụ gì?
Do các chúa Nguyễn lập (thế kỉ XVII); ra quần đảo thu lượm sản vật, đánh bắt hải sản, thực thi chủ quyền.
Vì sao phải bảo vệ biển, đảo?
Vì biển, đảo là lãnh thổ của Tổ quốc, giàu tài nguyên, có đường giao thông quan trọng và gắn với an ninh đất nước.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Quần đảo | Nhiều đảo nằm gần nhau thành một nhóm | Archipelago |
| Chủ quyền | Quyền làm chủ của một nước đối với lãnh thổ của mình | Sovereignty |
| Đặc khu | Đơn vị hành chính đặc biệt, thường ở đảo, như đặc khu Trường Sa, Lý Sơn | Special zone |
| Thềm lục địa | Phần đáy biển nông nối tiếp với đất liền | Continental shelf |