TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Chuyển động của Trái Đất học ở Khoa học tự nhiên và Địa lí lớp 6. Cả bài có nhãn Mở rộng. Phần giờ trên Trái Đất học kĩ hơn ở bài Trái Đất, bán cầu và giờ của môn Địa lí.
Học lại bài trước: Bài 1. Hệ Mặt Trời và vũ trụ.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Có gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Vì sao Mặt Trời mọc và lặn mỗi ngày (năm học 2018 – 2019, đáp án: Trái Đất tự quay quanh trục).
- Chu trình nào đúng (năm học 2018 – 2019, đáp án: Hạ → Thu → Đông → Xuân).
Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Lúc 8 giờ sáng, Lan cắm một que thẳng xuống sân và đánh dấu đầu bóng que. Đến 10 giờ, bóng ngắn hơn và lệch sang chỗ khác.
Mặt Trời không di chuyển; chính Trái Đất đang quay mang Lan và cây que đi theo.
2Tóm tắt
| Chuyển động | Thời gian một vòng | Hệ quả |
|---|---|---|
| Tự quay quanh trục, từ tây sang đông | Khoảng 24 giờ (đúng ra 23 giờ 56 phút 4 giây) | Ngày nối tiếp đêm; Mặt Trời mọc ở đông, lặn ở tây; bóng nắng đổi theo giờ; giờ khác nhau ở mỗi nơi |
| Quay quanh Mặt Trời | Khoảng 365 ngày (1 năm) | Cùng trục nghiêng: bốn mùa xuân, hạ, thu, đông |
3Mùa và giờ
Bốn mùa
Trục nghiêngTrục Trái Đất nghiêng. Khi bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời, nơi đó nhận nhiều nắng: mùa hè (bán cầu Nam là mùa đông). Nửa năm sau thì ngược lại. Mùa lặp lại theo vòng: Xuân → Hạ → Thu → Đông.
Múi giờ
24 múiBề mặt Trái Đất chia 24 múi giờ, mỗi múi rộng 15° kinh tuyến. Việt Nam ở múi giờ số 7. Đi qua kinh tuyến 180° từ tây sang đông thì lùi lại một ngày lịch.
Buổi sáng, Mặt Trời còn thấp nên bóng dài; gần trưa Mặt Trời lên cao, bóng ngắn dần: lúc 8 giờ bóng dài hơn lúc 9 giờ, 9 giờ dài hơn 10 giờ.
Năm nhuận. Trái Đất quay quanh Mặt Trời mất khoảng 365 ngày 6 giờ. Cứ 4 năm, phần dư cộng lại thành 1 ngày và được thêm vào tháng 2 (có 29 ngày): năm đó có 366 ngày, gọi là năm nhuận.
Tìm hướng bằng Mặt Trời. Buổi sáng, quay mặt về phía Mặt Trời là nhìn về hướng đông: tay trái chỉ hướng bắc, tay phải chỉ hướng nam, sau lưng là hướng tây. Buổi trưa ở Việt Nam, bóng nắng ngắn nhất và thường đổ về hướng bắc.
4Dễ nhầm
Có ngày và đêm vì Trái Đất quay quanh Mặt Trời.
Ngày đêm do Trái Đất hình cầu và tự quay. Quay quanh Mặt Trời tạo ra năm và mùa.
Mùa hè vì Trái Đất lúc đó ở gần Mặt Trời hơn.
Mùa do trục nghiêng: bán cầu nào ngả về phía Mặt Trời thì là mùa hè, cùng lúc bán cầu kia là mùa đông.
5Mẹo nhớ
Quay tại chỗ – quay một vòng lớn
Tự quay → ngày đêm, giờ · Quay quanh Mặt Trời + trục nghiêng → năm, mùa
🔬 Thử làm thí nghiệm
Trong phòng tối, chiếu đèn pin vào quả địa cầu (hoặc quả cam có cắm tăm đánh dấu Việt Nam). Xoay chậm từ tây sang đông. Quan sát: Việt Nam đi từ phần tối sang phần sáng là "bình minh". Dự đoán phía nào của quả cam "thấy Mặt Trời mọc" trước.
6Bài tiếp theo
Mặt Trăng quay quanh Trái Đất, tạo ra các tuần trăng: Bài 3. Mặt Trăng, nhật thực và nguyệt thực.
Thử nhanh
Trái Đất tự quay theo hướng nào?
Từ tây sang đông.
Vì sao ở bán cầu Bắc mùa hè thì bán cầu Nam là mùa đông?
Vì trục nghiêng: khi bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời thì bán cầu Nam ngả ra xa.
Trong 2 tuần, Trái Đất tự quay mấy vòng?
14 vòng (mỗi ngày một vòng).
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Tự quay | Quay quanh trục của mình | Rotate / spin |
| Quỹ đạo | Đường đi quanh Mặt Trời | Orbit |
| Trục | Đường tưởng tượng qua hai cực | Axis |
| Bán cầu | Một nửa Trái Đất (Bắc, Nam) | Hemisphere |
| Múi giờ | Vùng dùng cùng một giờ | Time zone |
| Năm nhuận | Năm có 366 ngày | Leap year |