Bài 4. Vi khuẩn gây bệnh và cách phòng bệnh · Lớp 5

🧭 Bài này thuộc chương trình nào?

Bài này thuộc chủ đề Vi khuẩn, Khoa học Lớp 5 (vi khuẩn gây bệnh ở người và cách phòng tránh). Phân biệt vi khuẩn với vi-rút, vắc-xin có nhãn Mở rộng.

Học lại bài trước: Bài 3. Vi khuẩn quanh ta và vi khuẩn có ích.

Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Chưa gặp

Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa chưa hỏi về bệnh do vi khuẩn. Cách giữ vệ sinh, an toàn thực phẩm học thêm ở chủ đề Con người và sức khoẻ.

1Câu chuyện mở đầu

Ngày xưa, mỗi trận lụt thường kéo theo dịch tả: người ta uống nước sông, ăn rau rửa nước bẩn. Ngày nay, nhờ nước sạch, "ăn chín uống sôi" và rửa tay bằng xà phòng, dịch tả hiếm hẳn.

Vi khuẩn gây bệnh vào cơ thể qua đường ăn uống hoặc đường thở. Chặn được đường vào là phòng được bệnh.

2Tóm tắt

	Bệnh tả	Bệnh lao phổi
Do	Vi khuẩn tả	Vi khuẩn lao
Lây qua	Cơ quan tiêu hoá (ăn uống)	Cơ quan hô hấp (hít thở, ho, hắt hơi)
Dấu hiệu	Tiêu chảy nặng, mất nước nhanh	Ho kéo dài, sốt nhẹ, khó thở, chán ăn, sút cân
Phòng	Ăn chín uống sôi; rửa tay; nước sạch; xử lí phân, rác	Tiêm phòng; đeo khẩu trang; nhà thoáng; ăn uống đủ chất

Tranh: Bệnh tả lây qua đường tiêu hoá — Bệnh tả: lây qua thức ăn, nước bẩn; phòng bằng ăn chín uống sôi, rửa tay.

3Phòng bệnh hằng ngày

Giữ vệ sinh

Chặn đường vào

Rửa tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh; bảo quản thức ăn đúng cách; giữ nhà cửa sạch. Vi khuẩn tả sống lâu nơi đất ẩm, nước bẩn, chết khi gặp chất sát khuẩn.

Răng miệng

Sâu răng

Ăn nhiều đồ ngọt, vi khuẩn trong miệng biến đường thành chất làm hỏng men răng. Đánh răng sau khi ăn, trước khi ngủ.

Mở rộng Cảm cúm do vi-rút, không phải vi khuẩn; vắc-xin giúp cơ thể "tập trước" để chống bệnh. Vi khuẩn gây bệnh sống kí sinh: lấy thức ăn từ cơ thể người, động vật.

Mở rộng Thuốc kháng sinh diệt vi khuẩn, không diệt vi-rút nên không chữa được cảm cúm. Chỉ dùng khi bác sĩ kê, uống đủ liều, đủ ngày. Tự ý uống hoặc bỏ dở làm vi khuẩn quen thuốc, về sau khó chữa.

Tranh: Dùng kháng sinh đúng cách — Kháng sinh chỉ diệt vi khuẩn; dùng theo chỉ định của bác sĩ.

4Dễ nhầm

✗ Sai

Bệnh tả lây qua đường hô hấp.

✓ Đúng

Tả lây qua đường tiêu hoá; lao phổi mới lây qua đường hô hấp.

✗ Sai

Cảm cúm do vi khuẩn.

✓ Đúng

Cảm cúm do vi-rút. Lao phổi, tả, kiết lị mới do vi khuẩn.

5Mẹo nhớ

🧼

Tả – ăn; Lao – thở

Tả: ăn chín uống sôi · Lao: tiêm phòng, khẩu trang

🔬 Thử làm thí nghiệm

Thoa một ít dầu ăn và bột quế (làm "vi khuẩn" giả) lên tay. Rửa tay lần 1 chỉ bằng nước, lần 2 bằng xà phòng đủ 20 giây. Dự đoán lần nào sạch hơn và giải thích vì sao phải rửa tay bằng xà phòng.

6Bài tiếp theo

Em đã học xong 4 bài. Quay lại Toàn cảnh Nấm và vi khuẩn, rồi làm quiz Tổng ôn.

Thử nhanh

Bệnh lao phổi lây qua cơ quan nào?

Cơ quan hô hấp.

Vì sao ăn nhiều đồ ngọt dễ sâu răng?

Vì vi khuẩn trong miệng biến đường thành chất làm hỏng men răng.

Bệnh nào sau đây không do vi khuẩn: lao phổi, cảm cúm, tả?

Cảm cúm (do vi-rút).

Thuật ngữ

Tiếng Việt	Giải nghĩa	English
Bệnh tả	Bệnh tiêu chảy nặng do vi khuẩn tả	Cholera
Bệnh lao	Bệnh ở phổi do vi khuẩn lao	Tuberculosis
Lây bệnh	Bệnh truyền từ người này sang người khác	Spread / infect
Vắc-xin	Thuốc tiêm giúp phòng bệnh	Vaccine
Vi-rút	Nhỏ hơn vi khuẩn, gây cúm	Virus
Kháng sinh	Thuốc diệt vi khuẩn	Antibiotic