TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Năng lượng, Khoa học Lớp 4 (nhiệt độ và sự truyền nhiệt; vật dẫn nhiệt tốt, vật dẫn nhiệt kém).
Học lại bài trước: Bài 3. Âm thanh.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Hay gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Đun sôi nước rồi tắt bếp, thả năm viên đá vào; chọn hình nhiệt kế đúng sau mười phút (năm học 2025 – 2026, câu có hình).
- Vì sao không nên dùng nhiệt kế thuỷ ngân (năm học 2017 – 2018) và chỉnh điều hoà bao nhiêu độ (năm học 2015 – 2016): xem Bài 6 và Bài 9 của chủ đề Con người và sức khoẻ.
Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Mẹ rót canh nóng vào bát. Hoa cầm thìa nhôm khuấy một lúc thì thấy cán thìa nóng ran, còn cái muôi có cán nhựa thì vẫn cầm được.
Nhiệt đã "đi" từ canh sang thìa, rồi sang tay Hoa. Nhưng có vật cho nhiệt đi qua nhanh, có vật lại ngăn nhiệt.
2Tóm tắt
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Đo nhiệt độ bằng gì? | Nhiệt kế, đơn vị độ C (°C) |
| Mốc cần nhớ | Nước đá đang tan 0 °C; nước đang sôi 100 °C; người khoẻ khoảng 37 °C |
| Nhiệt truyền thế nào? | Từ vật nóng hơn sang vật lạnh hơn, đến khi hai vật bằng nhiệt độ |
| Nóng lên thì sao? | Chất lỏng (và nhiều vật) nở ra; lạnh đi thì co lại |
3Nhiệt truyền từ nóng sang lạnh
Rót nước nóng vào cốc, cốc nóng lên vì nước truyền nhiệt cho cốc. Cầm cốc, cốc lại truyền nhiệt cho tay. Chạm vào cục đá, tay thấy lạnh vì nhiệt từ tay truyền sang đá. Đổ nước nóng vào nước nguội, nước nguội ấm lên.
Sự nở vì nhiệt: nước trong ấm nóng lên thì nở ra, nên không đổ đầy ấm khi đun (nước sẽ tràn). Nhiệt kế hoạt động nhờ chất lỏng bên trong nở ra khi nóng, co lại khi lạnh.
4Vật dẫn nhiệt tốt, vật dẫn nhiệt kém
Dẫn nhiệt tốt
Kim loạiSắt, nhôm, đồng, gang: dùng làm xoong, nồi, chảo, đáy bàn là để thức ăn chín nhanh.
Dẫn nhiệt kém
Cách nhiệtNhựa, gỗ, len, bông, xốp, rơm, không khí: làm quai ấm, cán nồi, áo ấm, hộp xốp giữ lạnh.
Áo len, áo bông giữ ấm vì chúng dẫn nhiệt kém và giữ nhiều lớp không khí, nhiệt của cơ thể khó thoát ra. Trời rét, chim xù lông để tạo lớp không khí giữ ấm.
5Dễ nhầm
Áo len tự tạo ra hơi nóng nên ta thấy ấm.
Áo len không tạo ra nhiệt, nó dẫn nhiệt kém nên giữ nhiệt của cơ thể lại.
Chạm vào đá thấy lạnh vì "cái lạnh" từ đá truyền sang tay.
Nhiệt truyền từ tay sang đá; tay mất nhiệt nên thấy lạnh.
6Mẹo nhớ
Ba mốc nhiệt độ
0 °C nước đá tan → 37 °C người khoẻ → 100 °C nước sôi
- "Nóng đi sang lạnh, kim loại dẫn nhanh, len bông giữ ấm."
🔬 Thử làm thí nghiệm
Cắm một thìa kim loại, một thìa nhựa, một đũa gỗ vào cốc nước nóng (nhờ người lớn rót). Sau 2 phút chạm nhẹ vào đầu trên. Cái nào nóng nhất? Sắp xếp từ dẫn nhiệt tốt đến kém.
7Bài tiếp theo
Ánh sáng, âm thanh, nhiệt đều là năng lượng. Lớp 5 tìm hiểu năng lượng nói chung: Bài 5. Năng lượng và các dạng năng lượng.
Thử nhanh
Nhiệt độ của nước đá đang tan là bao nhiêu?
0 °C.
Vì sao quai ấm thường làm bằng nhựa?
Vì nhựa dẫn nhiệt kém, cầm không bị bỏng.
Vì sao đun nước không nên đổ đầy ấm?
Vì nước nóng lên sẽ nở ra và trào ra ngoài.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Nhiệt độ | Mức nóng, lạnh của vật | Temperature |
| Nhiệt kế | Dụng cụ đo nhiệt độ | Thermometer |
| Dẫn nhiệt | Cho nhiệt đi qua | Conduct heat |
| Cách nhiệt | Ngăn nhiệt đi qua | Insulate |