TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Chất, Khoa học Lớp 4 (không khí có ở đâu, tính chất, thành phần, vai trò; gió, bão và phòng chống bão). Thang sức gió Bô-pho có nhãn Mở rộng.
Học lại bài trước: Bài 1. Nước, sự chuyển thể và vòng tuần hoàn của nước.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Có gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi: khi nấu ăn, bếp nào không cần ô-xi trong không khí (năm học 2015 – 2016, đáp án: bếp điện). Câu này nằm ở bài Chất đốt của chủ đề Năng lượng; ở đây em học vì sao lửa cần ô-xi.
1Câu chuyện mở đầu
Nam thổi phồng một quả bóng tròn, một quả bóng dài và một quả hình trái tim. Cùng là không khí nhưng mỗi quả một hình.
Không khí ở khắp quanh ta, ta không nhìn thấy, không cầm được, nhưng nó chiếm chỗ và có thể chuyển động thành gió.
2Tóm tắt
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Không khí có ở đâu? | Khắp nơi: quanh ta, trong đất, trong nước (hoà tan), trong chai "rỗng", bọt biển |
| Tính chất | Trong suốt, không màu, không mùi, không vị; không có hình dạng nhất định; nén lại được, dãn ra được (thử bằng bơm tiêm) |
| Thành phần | Khí ni-tơ nhiều nhất (khoảng 78%), khí ô-xi (khoảng 21%); một ít khí các-bô-níc, hơi nước, bụi |
| Vai trò | Ô-xi để người, động vật, thực vật thở; ô-xi duy trì sự cháy |
Lửa cần ô-xi. Trùm chăn ướt lên ngọn lửa vừa ngăn không khí, vừa làm lạnh đám cháy, nên lửa tắt. Cá sống được dưới nước nhờ ô-xi hoà tan trong nước.
3Gió và bão
Gió là không khí chuyển động. Mặt Trời làm các nơi nóng lên không đều: không khí nóng nhẹ, bốc lên; không khí lạnh nặng hơn tràn đến thế chỗ. Ban ngày đất liền nóng nhanh hơn biển nên gió thổi từ biển vào; ban đêm đất liền nguội nhanh hơn, biển còn ấm, gió thổi từ đất liền ra biển.
Không khí chuyển động càng mạnh, gió càng lớn. Người ta chia sức gió theo thang Bô-pho (do ông Bô-pho đặt ra năm 1805) Mở rộng. Gió từ cấp 8 trở lên, kèm mưa to, là bão: cây gãy, tốc mái nhà. Phòng bão: theo dõi tin thời tiết, chằng chống nhà cửa, dự trữ đồ ăn nước uống, ở trong nhà an toàn.
Gió có lợi và có hại. Có lợi: làm mát, phát điện, đẩy thuyền buồm, mang hạt phấn và hạt cây đi xa. Có hại: gió mạnh làm đổ cây, tốc mái, thổi bay lớp đất màu, làm đám cháy lan nhanh.
Mở rộng Vì sao có mây, mưa? Không khí nóng bốc lên, mang theo hơi nước; lên cao gặp lạnh, hơi nước ngưng tụ thành mây, dễ có mưa. Nơi không khí bốc lên như thế gọi là vùng áp thấp. Nơi không khí đi xuống gọi là vùng áp cao: ít mây, trời nắng.
4Dễ nhầm
Ô-xi là khí nhiều nhất trong không khí.
Khí ni-tơ nhiều nhất (khoảng 78%); ô-xi chỉ khoảng 21%.
Không khí đi từ chỗ lạnh lên chỗ nóng vì chỗ nóng "hút" nó.
Không khí nóng nhẹ, bốc lên cao; không khí lạnh nặng hơn tràn vào chỗ trống. Gió thổi từ nơi lạnh đến nơi nóng.
5Mẹo nhớ
Chỗ nào nóng, gió thổi đến đó
Ban ngày: đất nóng → gió biển vào · Ban đêm: biển ấm → gió đất ra
🔬 Thử làm thí nghiệm
Úp ngược một cốc thuỷ tinh rỗng, ấn thẳng xuống chậu nước. Dự đoán: nước có tràn đầy cốc không? Sau đó nghiêng cốc: bọt khí nổi lên. Kết luận: cốc "rỗng" thực ra chứa không khí, và không khí chiếm chỗ.
6Bài tiếp theo
Nước, không khí cùng có trong đất, nuôi cây trồng: Bài 3. Đất: thành phần, ô nhiễm và xói mòn.
Thử nhanh
Hai khí chính trong không khí là gì?
Khí ni-tơ và khí ô-xi.
Vì sao chăn ướt dập được lửa?
Vì chăn ngăn không khí (ô-xi) đến ngọn lửa và làm đám cháy lạnh đi.
Nhúng quả bóng bay vào nước thấy bọt khí ở một chỗ. Điều đó cho biết gì?
Quả bóng bị thủng ở chỗ đó.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Không khí | Lớp khí bao quanh ta | Air |
| Khí ô-xi | Khí cần để thở và để cháy | Oxygen |
| Khí ni-tơ | Khí nhiều nhất trong không khí | Nitrogen |
| Gió | Không khí chuyển động | Wind |
| Bão | Gió rất mạnh, thường kèm mưa to | Storm |
| Áp thấp | Vùng không khí bốc lên, nhiều mây | Low pressure |