TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Chất, Khoa học Lớp 4 (tính chất của nước; sự chuyển thể và vòng tuần hoàn của nước; nước bị ô nhiễm, làm sạch và bảo vệ nguồn nước).
Đọc trước bức tranh chung: Toàn cảnh Chất.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Chưa gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa chưa có câu trắc nghiệm Khoa học riêng về vòng tuần hoàn nước. Phần tiếng Anh từng có bài đọc về Ngày Nước thế giới (năm học 2019 – 2020). Kiến thức bay hơi, ngưng tụ lại hay dùng để giải thích thí nghiệm ở các bài sau.
1Câu chuyện mở đầu
Sáng thứ Hai, Mai lau bảng bằng khăn ẩm. Chỉ một lát sau bảng đã khô. Trưa đó, cô lấy cốc nước đá ra bàn, mặt ngoài cốc lấm tấm giọt nước.
Nước trên bảng đi đâu? Giọt nước ngoài cốc từ đâu tới? Cả hai đều là chuyện nước đổi thể.
2Tóm tắt
| Quá trình | Đổi thể | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nóng chảy | Rắn → lỏng | Nước đá tan, sô-cô-la chảy |
| Đông đặc | Lỏng → rắn | Làm đá viên (nước đóng băng ở 0 °C) |
| Bay hơi | Lỏng → khí | Phơi quần áo, bảng khô, nước trong bể cạn dần |
| Ngưng tụ | Khí → lỏng | Giọt nước ngoài cốc đá, sương trên lá, mây |
Nước tinh khiết trong suốt, không màu, không mùi, không vị; chảy từ cao xuống thấp, thấm qua vải, đất, hoà tan được muối, đường. Nước chiếm khoảng 70% cơ thể người.
3Vòng tuần hoàn của nước
Mặt Trời làm nước ở biển, sông, hồ bay hơi. Lên cao gặp lạnh, hơi nước ngưng tụ thành mây. Giọt nước lớn dần rơi xuống thành mưa (hoặc tuyết). Nước mưa chảy trên mặt đất thành dòng chảy về sông, biển, một phần thấm xuống đất. Nguồn năng lượng của cả vòng là Mặt Trời.
Giữ nguồn nước sạch: không xả rác, nước thải xuống sông; dùng cốc khi đánh răng; tận dụng nước rửa rau tưới cây; hứng nước mưa để lau sân.
Nước bị ô nhiễm có thể đục, có cặn, có mùi hoặc màu lạ. Nhưng nước trông trong chưa chắc đã sạch: có chất độc tan trong nước mà mắt không thấy. Nước bị ô nhiễm do rác, nước thải nhà máy, phân bón, thuốc trừ sâu.
Làm sạch nước: lọc qua cát, sỏi, than để bỏ cặn; đun sôi để diệt vi khuẩn. Đun sôi không loại được chất độc đã tan trong nước.
4Dễ nhầm
Hơi nước là làn khói trắng bốc lên từ nồi.
Hơi nước không nhìn thấy được. Làn "khói" trắng là hơi nước đã gặp lạnh, ngưng tụ thành giọt nhỏ li ti.
Sự tạo thành hơi nước là ngưng tụ.
Tạo thành hơi nước là bay hơi. Ngưng tụ là ngược lại: hơi nước thành giọt nước (sương, mây, sương mù).
Nước chỉ bay hơi khi đun sôi.
Bay hơi xảy ra ở mặt nước, ở nhiều nhiệt độ: vũng nước vẫn cạn dần. Sôi chỉ xảy ra khi nước đạt 100 °C (ở điều kiện thường), bọt nổi khắp nồi.
5Mẹo nhớ
Nóng thì "bay", lạnh thì "đọng"
Rắn ⇄ Lỏng ⇄ Khí
- Đi sang phải: nóng chảy, bay hơi (cần nóng).
- Đi sang trái: ngưng tụ, đông đặc (cần lạnh).
🔬 Thử làm thí nghiệm
Đổ ít nước ấm vào cốc thuỷ tinh, úp một chiếc cốc khác lên trên, đặt vài viên đá lên đáy cốc úp. Dự đoán điều gì xảy ra ở mặt trong cốc trên. Sau 3 phút: có giọt nước đọng lại, đó là một "vòng tuần hoàn nước" thu nhỏ.
6Bài tiếp theo
Hơi nước chỉ là một phần nhỏ của lớp khí bao quanh Trái Đất: Bài 2. Không khí, gió và bão.
Thử nhanh
Quần áo ướt phơi nắng khô là do quá trình nào?
Bay hơi.
Vì sao mặt ngoài cốc nước đá có giọt nước?
Vì hơi nước trong không khí gặp thành cốc lạnh nên ngưng tụ thành giọt.
Nước bắt đầu đóng băng ở bao nhiêu độ?
0 °C.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Bay hơi | Nước lỏng thành hơi nước | Evaporation |
| Ngưng tụ | Hơi nước thành giọt nước | Condensation |
| Đông đặc | Lỏng thành rắn | Freezing |
| Nóng chảy | Rắn thành lỏng | Melting |
| Vòng tuần hoàn của nước | Nước đi vòng giữa mặt đất và bầu trời | Water cycle |
| Ô nhiễm | Có chất bẩn, chất độc gây hại | Pollution |