TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Năng lượng, Khoa học Lớp 5 (năng lượng chất đốt; sử dụng năng lượng mặt trời, gió, nước chảy). Phần năng lượng hạt nhân có nhãn Mở rộng.
Học lại bài trước: Bài 6. Năng lượng điện và mạch điện.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Hay gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Nguồn năng lượng không tái tạo (năm học 2026 – 2027, đáp án: dầu mỏ).
- Nguồn năng lượng được khuyến khích sử dụng (năm học 2016 – 2017, đáp án: năng lượng mặt trời).
- Cách sản xuất điện có hại nhất cho môi trường (năm học 2019 – 2020, đáp án: năng lượng hạt nhân).
- Thuyền buồm di chuyển chủ yếu nhờ gì (năm học 2015 – 2016, đáp án: gió).
- Bếp nào khi nấu không cần ô-xi trong không khí (năm học 2015 – 2016, đáp án: bếp điện).
Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Nhà bà nội ở quê đun bếp củi, khói bay mù mịt. Nhà Lan ở thành phố có bếp ga và một tấm pin mặt trời trên mái. Ngoài biển Bạc Liêu, những cánh quạt gió khổng lồ quay suốt ngày đêm.
Mỗi nguồn năng lượng có ưu điểm, nhược điểm riêng. Chọn nguồn nào để vừa đủ dùng vừa giữ sạch Trái Đất?
2Tóm tắt
| Nhóm | Gồm | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Chất đốt | Thể rắn: củi, rơm, than; thể lỏng: dầu, xăng; thể khí: ga, khí sinh học (bi-ô-ga) | Khi cháy toả nhiệt, ánh sáng; sinh khói, khí độc |
| Không tái tạo | Than đá, dầu mỏ, khí tự nhiên (hoá thạch) | Hình thành rất lâu, dùng mãi sẽ cạn, gây ô nhiễm |
| Tái tạo, sạch | Mặt Trời, gió, nước chảy | Không cạn, ít gây ô nhiễm |
3Chất đốt: dùng an toàn, tiết kiệm
Than đá hình thành từ xác thực vật bị vùi lấp hàng triệu năm; dầu mỏ hình thành từ xác sinh vật nhỏ dưới biển. Ở nước ta, than đá khai thác nhiều ở Quảng Ninh; dầu mỏ khai thác ngoài thềm lục địa phía nam. Khí sinh học (bi-ô-ga) do con người tạo ra từ phân, rác, rơm ủ kín.
- An toàn: không để vật dễ cháy gần bếp; tắt bếp, khoá van ga khi không dùng; có cháy gọi 114. Không đốt than, củi để sưởi trong phòng kín vì sinh ra khí độc có thể gây ngạt, nguy hiểm tính mạng.
- Tiết kiệm: dùng bếp cải tiến, điều chỉnh lửa vừa, đậy nắp khi nấu, đi phương tiện công cộng.
- Nhà máy dùng chất đốt cần hệ thống xử lí khí thải vì khói có nhiều khí và chất độc hại.
4Năng lượng Mặt Trời, gió, nước chảy
Mặt Trời
Pin mặt trờiPhơi khô thóc, quần áo, làm muối; đun nước nóng; pin mặt trời tạo ra điện.
Gió
Tua-bin gióĐẩy thuyền buồm, quay cối xay gió, thả diều, làm quay tua-bin gió phát điện.
Nước chảy
Thuỷ điệnChở bè gỗ xuôi dòng, quay guồng nước đưa nước lên ruộng, quay tua-bin nhà máy thuỷ điện.
Năng lượng hạt nhân Mở rộng
Nhà máy điện hạt nhân thải rất ít khí nhà kính, nhưng chất thải phóng xạ rất nguy hiểm và phải cất giữ hàng nghìn năm; nếu có sự cố thì tác hại rất lớn. Vì vậy đề 2019 – 2020 chọn đây là cách sản xuất điện có hại nhất cho môi trường.
5Dễ nhầm
Điện là một loại chất đốt.
Điện là năng lượng, không phải chất đốt. Bếp điện nấu chín thức ăn mà không cần ô-xi để đốt cháy.
Năng lượng nước chảy không tạo ra được điện.
Nước chảy quay tua-bin ở nhà máy thuỷ điện để tạo ra điện; gió cũng vậy.
6Mẹo nhớ
Sạch và không cạn
Mặt Trời – Gió – Nước chảy (tái tạo) | Than – Dầu – Khí (sẽ cạn)
- "Trời, gió, nước dùng mãi; than, dầu, khí có ngày hết."
🔬 Thử làm thí nghiệm
Làm một chong chóng giấy. Thổi nhẹ rồi thổi mạnh, đặt trước quạt ở số nhỏ rồi số lớn. Gió mạnh hơn thì chong chóng quay thế nào? Liên hệ với tua-bin gió phát điện.
7Bài tiếp theo
Gió đẩy thuyền, nước đẩy bè, đó đều là những lực: Bài 8. Lực, máy cơ đơn giản và nam châm.
Thử nhanh
Kể ba chất đốt ở ba thể khác nhau.
Than (rắn), xăng (lỏng), ga (khí).
Vì sao nên dùng năng lượng mặt trời, gió?
Vì chúng không bị cạn và ít gây ô nhiễm môi trường.
Vì sao không đốt than sưởi ấm trong phòng kín?
Vì than cháy sinh ra khí độc, trong phòng kín có thể gây ngạt.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Chất đốt | Chất cháy được để lấy nhiệt | Fuel |
| Năng lượng tái tạo | Năng lượng không bị cạn | Renewable energy |
| Nhiên liệu hoá thạch | Than, dầu, khí hình thành từ sinh vật xưa | Fossil fuel |
| Thuỷ điện | Điện tạo ra từ nước chảy | Hydroelectric power |
| Tua-bin | Bánh quay có cánh để phát điện | Turbine |