TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Năng lượng, Khoa học Lớp 5 (sử dụng năng lượng điện; mạch điện đơn giản, vật dẫn điện và vật cách điện). Phần chiều dòng điện có nhãn Mở rộng.
Học lại bài trước: Bài 5. Năng lượng và các dạng năng lượng.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Hay gặp
Mạch điện là mảng Năng lượng đề hỏi nhiều nhất:
- Nối hai điểm A, B của mạch bằng vật gì thì đèn sáng (năm học 2026 – 2027, đáp án: đồng xu kim loại).
- Chọn mạch có bóng đèn sáng nhất (năm học 2023 – 2024, câu có hình).
- Vì sao cắm phích điện khi tay ướt lại nguy hiểm (năm học 2023 – 2024, đáp án: nước cho dòng điện chạy qua, gây điện giật).
- Thứ cần có để thắp sáng bóng đèn (năm học 2022 – 2023, đáp án: một cục pin).
- Lõi dây điện làm bằng kim loại, vỏ bọc bằng chất dẻo (năm học 2016 – 2017).
Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Hùng lắp mạch điện ở lớp nhưng bóng đèn không sáng. Cô giáo kiểm tra: một đầu dây chưa chạm vào cực pin. Hùng nối lại, đèn bừng sáng.
Dòng điện chỉ chạy khi có một vòng đường đi liền mạch.
2Tóm tắt
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Mạch điện đơn giản gồm gì? | Nguồn điện (pin), dây dẫn, bóng đèn (thiết bị dùng điện), có thể thêm công tắc |
| Mạch kín, mạch hở? | Kín: đường đi liền, đèn sáng. Hở: bị ngắt (công tắc mở, dây đứt), đèn tắt |
| Vật dẫn điện | Cho dòng điện chạy qua: kim loại (đồng, nhôm, sắt), nước không sạch, cơ thể người |
| Vật cách điện | Không cho dòng điện chạy qua: nhựa, cao su, gỗ khô, sứ, thuỷ tinh |
| Điện trong nhà | 220 V, lấy từ nhà máy điện; công tơ điện đo lượng điện đã dùng |
3Mạch điện kín và mạch điện hở
Đèn sáng khi đủ ba điều kiện: có nguồn điện, mạch kín, bóng đèn còn tốt. Nếu nối chỗ hở bằng một vật kim loại (kẹp giấy, đồng xu, đinh), mạch kín lại và đèn sáng; nối bằng nhựa, gỗ, thuỷ tinh, giấy thì đèn vẫn tắt. Dây dẫn có lõi kim loại (thường bằng đồng, nhôm) để dẫn điện và vỏ nhựa để cách điện, giữ an toàn.
Mở rộng Người ta quy ước dòng điện chạy từ cực dương (+) của pin, qua bóng đèn, về cực âm (−). Mắc thêm pin (đúng chiều) thì đèn sáng hơn.
4An toàn và tiết kiệm điện
Không được làm
Nguy hiểm- Chạm tay ướt vào phích cắm, ổ điện; đứng chân trần chỗ ướt khi dùng đồ điện.
- Cắm kim loại vào ổ điện; chạm chỗ dây hở.
- Kéo dây để rút phích; thả diều gần đường dây điện.
Nên làm
An toàn- Thấy dây hỏng: để yên, báo người lớn.
- Có sấm sét: tắt, rút phích ti vi.
- Tắt đèn, quạt khi ra khỏi phòng; chỉ dùng điện khi cần.
5Dễ nhầm
Nước không dẫn điện nên tay ướt cắm phích vẫn an toàn.
Nước thường ngày có lẫn chất khác nên cho dòng điện chạy qua, tay ướt rất dễ bị điện giật.
Chỉ cần có pin và bóng đèn là đèn sáng.
Phải nối thành mạch kín: dây dẫn nối pin với đèn thành một vòng liền.
6Mẹo nhớ
Đèn sáng cần ba thứ
Có nguồn → Mạch kín → Đèn tốt
- "Kim loại dẫn, nhựa cao su chặn."
🔬 Thử làm thí nghiệm
Lắp mạch pin, dây, bóng đèn, chừa một chỗ hở. Lần lượt nối chỗ hở bằng: kẹp giấy, thước nhựa, đồng xu, cục tẩy, lá nhôm. Ghi bảng "đèn sáng / không sáng" và xếp thành hai nhóm dẫn điện, cách điện.
7Bài tiếp theo
Điện được sản xuất từ than, dầu, gió, nước, Mặt Trời. Cùng tìm hiểu các nguồn ấy: Bài 7. Chất đốt và năng lượng sạch.
Thử nhanh
Lõi dây điện thường làm bằng kim loại nào?
Đồng (hoặc nhôm).
Vì sao thợ điện đeo găng tay cao su khi sửa điện?
Vì cao su là vật cách điện, ngăn dòng điện truyền vào người.
Dụng cụ nào đo lượng điện một nhà đã dùng?
Công tơ điện.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Mạch điện | Đường đi của dòng điện | Electric circuit |
| Pin | Nguồn điện nhỏ | Battery |
| Công tắc | Bộ phận đóng, ngắt mạch | Switch |
| Vật dẫn điện | Vật cho dòng điện chạy qua | Conductor |
| Vật cách điện | Vật không cho dòng điện chạy qua | Insulator |