Bài 1. Pháp xâm lược và những người đứng lên đầu tiên · Lớp 4, Mở rộng

1Câu chuyện mở đầu

Trên sông Nhật Tảo ở Nam Bộ, có một chiếc tàu chiến của Pháp tên là Ét-pê-răng, nghĩa là "Hi Vọng". Một đêm, nghĩa quân của Nguyễn Trung Trực lặng lẽ áp sát rồi đốt cháy con tàu.

Ông để lại một câu nói nổi tiếng: "Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây". Câu nói ấy cho thấy: ngay từ khi Pháp vừa đến, nhân dân ta đã đứng lên.

2Tóm tắt giai đoạn Mở rộng

Câu hỏi	Trả lời
Bắt đầu	Năm 1858, Pháp nổ súng đánh Đà Nẵng
Vì sao chọn Đà Nẵng?	Gần kinh đô Huế, muốn đánh nhanh buộc triều đình đầu hàng
Diễn biến	Bị chặn ở Đà Nẵng, Pháp chuyển sang đánh Gia Định, chiếm Nam Kì, rồi đánh Bắc Kì
Kết thúc	Năm 1884, triều đình kí hiệp ước công nhận quyền đô hộ của Pháp trên cả nước
Nhân vật	Nguyễn Tri Phương, Trương Định, Nguyễn Trung Trực, Hoàng Diệu

3Những người đứng lên đầu tiên Lớp 4

🔍 Nhận ra nhân vật qua dấu hiệu

Trương Định

Gia Định

Quê Tịnh Khê (Quảng Ngãi), chống Pháp ở Gia Định từ năm 1859 đến khi hi sinh năm 1864. Năm 1862, triều đình bắt giải tán nghĩa quân, ông khước từ chức Lãnh binh để ở lại cùng dân đánh giặc.

Dấu hiệu nhận diện

Được nhân dân suy tôn là "Bình Tây Đại nguyên soái".

Nguyễn Trung Trực

Nam Bộ

Chỉ huy nghĩa quân đốt cháy tàu Ét-pê-răng của Pháp trên sông Nhật Tảo.

Dấu hiệu nhận diện

Câu nói: "Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây".

Hoàng Diệu

1882

Tổng đốc Hà Nội. Năm 1882 Pháp đánh Bắc Kì lần thứ hai, ông chỉ huy quân dân giữ thành. Thành mất, ông soạn biểu dâng vua rồi tự vẫn để giữ khí tiết.

Dấu hiệu nhận diện

Người giữ thành Hà Nội năm 1882.

Nguyễn Tri Phương

Mở rộng

Chỉ huy quân triều đình chặn quân Pháp ở Đà Nẵng năm 1858, dùng kế "vườn không nhà trống" giống nhà Trần thuở trước.

Dấu hiệu nhận diện

Người chặn giặc ở Đà Nẵng năm 1858.

Tóm tắt bằng hình

Xem lại cả bài qua tranh. Em thử che chữ trên tranh, nhìn hình rồi kể lại.

4Dễ nhầm

5Mẹo nhớ

6Điều gì xảy ra tiếp theo?

Năm 1884 triều đình đầu hàng, nhưng nhân dân thì không. Năm 1885, Dụ Cần vương kêu gọi cả nước đứng lên. Mời em sang Bài 2.

Mở rộng để luyện thi Mở rộng

• Năm 1862, triều đình kí Hiệp ước Nhâm Tuất, nhường cho Pháp ba tỉnh miền Đông Nam Kì.
• Trong những năm 1873 – 1883, Pháp đánh chiếm Bắc Kì.
• Kế "vườn không nhà trống": cất giấu lương thực, dời người và của đi nơi khác để giặc không có gì dùng.

Thử nhanh

Ai được tôn là "Bình Tây Đại nguyên soái"?

Trương Định.

Năm 1882, ai chỉ huy quân dân giữ thành Hà Nội?

Tổng đốc Hoàng Diệu.

Vì sao Pháp chọn Đà Nẵng để đánh đầu tiên?

Vì Đà Nẵng gần kinh đô Huế, Pháp muốn đánh nhanh để buộc triều đình đầu hàng.

Thuật ngữ

Tiếng Việt	Giải nghĩa	English
Thực dân	Nước đi chiếm và cai trị nước khác	Colonialist
Hiệp ước	Văn bản hai bên cùng kí để thoả thuận	Treaty
Nghĩa quân	Quân do nhân dân tự lập ra để đánh giặc	Insurgent army
Khí tiết	Lòng ngay thẳng, không chịu khuất phục	Integrity