TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Giai đoạn 1945 – 1953 gần như không có trong SGK lớp 4, lớp 5, nên cả bài có nhãn Mở rộng. Bài giúp em nối Cách mạng tháng Tám với Điện Biên Phủ, và đề thi vẫn hay hỏi các mốc này.
Xem bài này nằm ở đâu trong cả chặng đường: Toàn cảnh chống Pháp.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Có gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Kĩ sư Trần Đại Nghĩa (tên thật Phạm Quang Lễ) có đóng góp lớn trong lĩnh vực nào? (năm học 2017 – 2018, đáp án: quân sự, chế tạo vũ khí)
Ông về nước năm 1946 cùng Bác Hồ, chế tạo súng ba-dô-ca, súng không giật cho bộ đội đánh Pháp. Trường của em mang tên ông.
Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Mùa thu năm 1945, khắp nơi rộn ràng phong trào "hũ gạo cứu đói": mỗi bữa, mỗi nhà bớt ra một nắm gạo bỏ vào hũ để giúp người đói. Bác Hồ cũng nhịn ăn mỗi tuần một bữa.
Các lớp "Bình dân học vụ" mở cả ban đêm. Ai biết chữ dạy người chưa biết chữ, có nơi viết chữ lên lưng trâu, lên tấm bảng ở cổng chợ để mọi người cùng học.
2Tóm tắt
| Năm | Sự kiện |
|---|---|
| 1945 – 1946 | Đất nước "nghìn cân treo sợi tóc": giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm |
| 19 - 12 - 1946 | Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh |
| Thu – đông 1947 | Chiến dịch Việt Bắc, đánh bại cuộc tấn công lên căn cứ của ta |
| Thu – đông 1950 | Chiến dịch Biên giới, giải phóng biên giới Việt – Trung |
| 1953 | Pháp xây tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ |
3Từ giữ nước đến toàn quốc kháng chiến Mở rộng
🔍 Ba thứ giặc và cách đánh
Giặc đói
Cứu đóiPhong trào "hũ gạo cứu đói", "tấc đất tấc vàng", tăng gia sản xuất.
Giặc dốt
Bình dân học vụDo chính sách giáo dục của Pháp, hơn 90% người dân không biết chữ. Ta mở lớp "Bình dân học vụ", xoá nạn mù chữ cho người lớn.
Giặc ngoại xâm
1946Pháp quay lại đánh chiếm. Ngày 19 - 12 - 1946, Bác ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến.
Dấu hiệu nhận diện
Câu: "Chúng ta thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ".
Hà Nội 60 ngày đêm
1946 – 1947Quân và dân Hà Nội giữ chân giặc trong thành phố khoảng 60 ngày đêm, để cơ quan đầu não lên căn cứ Việt Bắc an toàn.
4Hai chiến thắng lớn Mở rộng
- 1947
Chiến dịch Việt Bắc. Pháp đánh lên Việt Bắc hòng bắt cơ quan đầu não của ta.
Do Võ Nguyên Giáp chỉ huy, ta đánh bại chúng, giữ vững căn cứ.
- 1950
Chiến dịch Biên giới. Lần đầu ta chủ động mở chiến dịch lớn, giải phóng vùng biên giới, mở đường liên lạc với bạn bè quốc tế.
Ở chiến dịch này có gương anh La Văn Cầu nhờ đồng đội chặt đứt cánh tay bị thương để tiếp tục đánh lô cốt.
📜 Đọc tư liệu
"Chúng ta muốn hoà bình, chúng ta phải nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa!" (Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, 1946).
Em thử nghĩ: vì sao ta không thể nhân nhượng mãi? Gợi ý: Pháp không muốn hoà bình, mà muốn cướp nước ta lần nữa.
Tóm tắt bằng hình
Xem lại cả bài qua tranh. Em thử che chữ trên tranh, nhìn hình rồi kể lại.
5Dễ nhầm
Toàn quốc kháng chiến bắt đầu ngay ngày 2 - 9 - 1945.
Ngày 2 - 9 - 1945 là ngày độc lập. Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến là ngày 19 - 12 - 1946.
Chiến dịch Biên giới diễn ra trước chiến dịch Việt Bắc.
Việt Bắc 1947 (ta giữ căn cứ) rồi mới Biên giới 1950 (ta chủ động tiến công).
6Mẹo nhớ
Thủ trước, công sau
1946 kêu gọi → 1947 Việt Bắc (giữ) → 1950 Biên giới (đánh) → 1954 Điện Biên Phủ (thắng)
- Ba thứ giặc: đói, dốt, ngoại xâm.
✍️ Thử kể lại
Làm "hũ gạo" trong vở: vẽ ba cái hũ, ghi vào mỗi hũ một thứ giặc và một việc nhân dân đã làm để chống thứ giặc ấy.
7Điều gì xảy ra tiếp theo?
Thua nhiều trận, Pháp dồn quân lên vùng Tây Bắc, xây Điện Biên Phủ thành một "pháo đài khổng lồ". Trận quyết chiến cuối cùng sắp diễn ra. Mời em sang Bài 7.
Mở rộng để luyện thi Mở rộng
- Ngày 6 - 1 - 1946, nước ta tổ chức cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội.
- "Tuần lễ vàng": nhân dân góp vàng, tiền ủng hộ Chính phủ mới.
- Trong chiến dịch Biên giới, Bác Hồ trực tiếp ra mặt trận theo dõi trận đánh Đông Khê.
Thử nhanh
Ba thứ giặc sau Cách mạng tháng Tám là gì?
Giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm.
Vì sao quân dân Hà Nội phải giữ chân giặc 60 ngày đêm?
Để các cơ quan của Đảng, Chính phủ có thời gian rút lên căn cứ Việt Bắc an toàn, chuẩn bị kháng chiến lâu dài.
Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến ra đời ngày nào?
Ngày 19 - 12 - 1946.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Nghìn cân treo sợi tóc | Rất nguy hiểm, như vật nặng treo bằng sợi tóc | Hanging by a thread |
| Bình dân học vụ | Lớp học chữ miễn phí cho người lớn | Mass education |
| Nhân nhượng | Chịu nhường một phần để giữ hoà bình | Make concessions |
| Chiến dịch | Nhiều trận đánh liền nhau, có một mục tiêu chung | Campaign |