TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Thực vật và động vật, Khoa học Lớp 4 (thực vật cần gì để sống). Phần mạch dẫn, thoát hơi nước có nhãn Mở rộng.
Xem lộ trình cả chủ đề: Toàn cảnh Thực vật và động vật.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Hay gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Thực vật xanh quan trọng với động vật vì chúng sản xuất thức ăn và thải ra ô-xi (năm học 2025 – 2026).
- Ban đêm có nên để nhiều cây trong phòng ngủ không (năm học 2015 – 2016, đáp án: không, vì ban đêm cây lấy ô-xi).
- Thí nghiệm bôi dầu lên lá, lá nào mất nhiều nước nhất (năm học 2020 – 2021, câu có hình).
- Đọc đồ thị: phân bón tác dụng mạnh hơn ở loại đất nào (năm học 2024 – 2025, câu liên môn có hình).
Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Lớp Mai trồng bốn chậu đậu giống nhau: chậu A đủ nắng, nước, đất tốt; chậu B để trong tủ tối; chậu C không tưới; chậu D trồng trong sỏi rửa sạch. Hai tuần sau, chỉ chậu A xanh tốt.
Mỗi chậu thiếu một thứ, và mỗi chậu "kể" cho ta biết cây cần thứ gì.
2Tóm tắt
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Cây cần gì để sống? | Ánh sáng, nước, không khí, chất khoáng, nhiệt độ thích hợp |
| Quang hợp | Lá dùng ánh sáng, nước, khí các-bô-níc tạo ra chất dinh dưỡng, thải khí ô-xi; chỉ diễn ra khi có ánh sáng |
| Hô hấp | Cây lấy khí ô-xi, thải khí các-bô-níc; diễn ra cả ngày lẫn đêm, ở mọi bộ phận |
| Thiếu một yếu tố | Cây phát triển kém, có thể chết |
3Rễ, thân, lá làm việc gì?
Rễ
HútHút nước và chất khoáng từ đất, giữ cây đứng vững. Rễ to, nhiều thì hút được nhiều nước.
Thân
ChởNâng đỡ cây; mạch trong thân chở nước, chất khoáng từ rễ lên lá Mở rộng. Nhựa cao su lấy từ thân cây.
Lá
Tạo thức ănQuang hợp; thoát hơi nước qua mặt lá (bôi dầu lên lá thì lá ít mất nước hơn).
4Thí nghiệm chứng minh
- Cây trong phòng tối → vàng, yếu: cây cần ánh sáng.
- Không tưới → héo rồi chết: cây cần nước.
- Trồng trong sỏi rửa sạch → còi cọc: cây cần chất khoáng.
- Bôi keo kín hai mặt lá → lá không trao đổi khí được: cây cần không khí.
Làm đất tơi xốp giúp đất giữ nước, có nhiều không khí cho rễ thở. Cây mọc nghiêng về phía cửa sổ vì cây hướng về ánh sáng.
5Dễ nhầm
Cây chỉ hô hấp vào ban đêm.
Cây hô hấp cả ngày lẫn đêm. Ban ngày quang hợp mạnh hơn nên cây thải ô-xi nhiều hơn lấy vào.
Ban đêm cây vẫn nhả ô-xi nên để nhiều cây trong phòng ngủ đóng kín là tốt.
Ban đêm không có ánh sáng, cây không quang hợp mà chỉ hô hấp: lấy ô-xi, thải khí các-bô-níc. Vì vậy không nên ngủ dưới gốc cây ban đêm: không khí quanh đó ít ô-xi hơn, nhiều khí các-bô-níc hơn.
6Mẹo nhớ
Năm thứ cây cần
Nắng → Nước → Gió (không khí) → Đất (chất khoáng) → Ấm (nhiệt độ)
- "Quang hợp cần nắng, thở thì lúc nào cũng thở."
🔬 Thử làm thí nghiệm
Trùm túi ni lông trong suốt lên một cành lá ngoài nắng, buộc kín. Sau 2 giờ trong túi có gì? Làm thêm một túi buộc lên cành đã bôi dầu mặt dưới lá. Túi nào có nhiều giọt nước hơn? Vì sao?
7Bài tiếp theo
Cây tự làm ra thức ăn, còn động vật thì phải đi tìm: Bài 2. Động vật cần gì để sống?
Thử nhanh
Quang hợp tạo ra khí gì?
Khí ô-xi.
Vì sao trồng nhiều cây giúp giảm nóng lên toàn cầu?
Vì cây hút khí các-bô-níc khi quang hợp, làm giảm khí nhà kính trong không khí.
Muốn chứng minh cây cần chất khoáng, làm thí nghiệm thế nào?
Trồng cây trong sỏi đã rửa sạch (không có chất khoáng), các điều kiện khác giữ như cây đối chứng.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Quang hợp | Cây dùng ánh sáng tạo thức ăn | Photosynthesis |
| Hô hấp | Lấy ô-xi, thải khí các-bô-níc | Respiration |
| Chất khoáng | Chất cây lấy từ đất qua rễ | Mineral |
| Thoát hơi nước | Nước bay hơi qua lá | Transpiration |