TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Chương trình Khoa học lớp 4, 5 không có bài riêng về phân loại và thích nghi (sách Cambridge lớp 5 có, Khoa học tự nhiên lớp 6 học kĩ). Đề Trần Đại Nghĩa có hỏi, nên cả bài có nhãn Mở rộng.
Học lại bài trước: Bài 6. Vòng đời và sự phát triển của động vật.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Hay gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Đặc điểm phân biệt rõ nhất cá voi với cá mập (năm học 2026 – 2027, đáp án: cá voi thở bằng phổi và sinh con).
- Chọn chân chim phù hợp với bơi lội (năm học 2022 – 2023, câu có hình, đáp án: chân có màng).
Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Ở Bắc Cực, gấu trắng có bộ lông trắng như tuyết. Ở sa mạc, lạc đà có hàng mi dài và bàn chân to bè. Dưới ao, vịt có chân màng để bơi.
Mỗi loài có những đặc điểm "vừa khít" với nơi nó sống. Đó là thích nghi.
2Tóm tắt
| Nhóm | Dấu hiệu | Ví dụ |
|---|---|---|
| Thú (có vú) | Có lông mao, đẻ con, nuôi con bằng sữa, thở bằng phổi | Chó, dơi, cá voi, cá heo |
| Chim | Có lông vũ, mỏ, đẻ trứng | Gà, đà điểu (chim lớn nhất), chim cánh cụt |
| Cá | Sống dưới nước, thở bằng mang, có vây | Cá chép, cá mập |
| Bò sát | Da có vảy khô, đẻ trứng | Rắn, rùa, cá sấu |
| Lưỡng cư | Sống cả dưới nước và trên cạn, da ẩm | Ếch, nhái |
| Côn trùng | 6 chân, cơ thể 3 phần | Bướm, ong, gián |
3Thích nghi với môi trường
Nơi lạnh
Giữ ấmGấu Bắc Cực: lông trắng để ngụy trang, lớp mỡ dày. Chim cánh cụt: lông dày, mỡ. Thỏ tuyết lông trắng mùa đông.
Nơi khô nóng
Giữ nướcXương rồng: lá biến thành gai (ít mất nước, chống bị ăn), thân mọng trữ nước, rễ sâu. Lạc đà: bướu trữ mỡ, chân to bè.
Nơi có nước
Bơi, nổiVịt, ngỗng chân có màng; cá có mang, vây; sen, súng lá to nổi trên mặt nước.
Kiếm ăn
Mỏ chimMỏ dài nhọn để hút mật hoa, mỏ khoẻ để mổ thân cây bắt sâu, mỏ quặp để xé thịt.
Di truyền và tuổi thọ
Con cái giống bố mẹ ở nhiều đặc điểm như cổ dài của hươu cao cổ, vòi của voi: đó là đặc điểm di truyền. Mỗi loài có tuổi thọ khác nhau: chó khoảng 10 – 13 năm, ngựa khoảng 25 – 30 năm, voi châu Phi tới khoảng 60 – 70 năm.
4Dễ nhầm
Cá voi là cá vì sống dưới nước, có vây.
Cá voi là thú: thở bằng phổi, đẻ con, nuôi con bằng sữa. Sống dưới nước, có vây chỉ là đặc điểm giống cá bên ngoài.
Gai xương rồng để thu hút côn trùng.
Gai giúp bảo vệ cây khỏi động vật ăn và giảm mất nước.
5Mẹo nhớ
Hỏi ba câu để xếp nhóm
Thở bằng gì? → Đẻ trứng hay đẻ con? → Da có lông, vảy hay ẩm?
🔬 Thử làm thí nghiệm
Dùng các dụng cụ làm "mỏ chim": kẹp gắp, ống hút, thìa, kéo. Thử gắp hạt đậu, hút nước, xúc gạo. Dụng cụ nào hợp với thức ăn nào? Liên hệ với mỏ của các loài chim.
6Bài tiếp theo
Em đã học xong 7 bài. Quay lại Toàn cảnh Thực vật và động vật để ôn cả chủ đề, rồi làm quiz Tổng ôn.
Thử nhanh
Loài chim nào lớn nhất thế giới?
Đà điểu.
Vì sao gấu Bắc Cực có lông trắng?
Để lẫn vào băng tuyết (ngụy trang), dễ rình mồi.
Chân vịt có màng giúp gì?
Giúp vịt bơi giỏi.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Thích nghi | Có đặc điểm hợp với nơi sống | Adaptation |
| Ngụy trang | Lẫn vào xung quanh để khó bị thấy | Camouflage |
| Thú (động vật có vú) | Nuôi con bằng sữa | Mammal |
| Bò sát | Rắn, rùa, cá sấu | Reptile |
| Di truyền | Con giống bố mẹ | Inherited |