TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Thực vật và động vật, Khoa học Lớp 5 (sinh sản ở thực vật có hoa). Phần cấu tạo chi tiết của nhụy (đầu nhụy, vòi nhụy, bầu nhụy, noãn) có nhãn Mở rộng.
Học lại bài trước: Bài 2. Động vật cần gì để sống?
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Có gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi: phấn hoa được lưu trữ ở đâu trong hoa (năm học 2023 – 2024, câu có hình, đáp án: bao phấn). Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Hai vườn nhãn cạnh nhau, một vườn nuôi ong, một vườn không. Đến mùa, vườn có ong sai quả hơn hẳn. Bác chủ vườn cười: "Ong lấy mật, nhưng cũng làm việc giúp cây".
Việc ong làm giúp cây chính là thụ phấn.
2Tóm tắt
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Cơ quan sinh sản của cây có hoa? | Hoa |
| Bộ phận sinh dục đực, cái? | Nhị (bao phấn chứa hạt phấn) là đực; nhụy (có noãn) là cái |
| Hoa lưỡng tính, đơn tính? | Lưỡng tính: có cả nhị và nhụy (bưởi, cam, đậu). Đơn tính: chỉ có nhị (hoa đực) hoặc nhụy (hoa cái): bí, mướp, dưa chuột |
| Thụ phấn? | Hạt phấn rơi vào đầu nhụy; nhờ côn trùng, gió, hoặc con người |
| Sau thụ tinh? | Hợp tử → phôi; noãn → hạt; bầu nhụy → quả |
3Thụ phấn và thụ tinh
Hoa thụ phấn nhờ côn trùng
Râm bụt, ly, bưởiCánh hoa to, màu sặc sỡ, có hương thơm và mật ngọt để thu hút ong, bướm.
Hoa thụ phấn nhờ gió
Ngô, lúa, cỏ mayHoa nhỏ, không sặc sỡ, không mùi; nhiều hạt phấn nhẹ; đầu nhụy dài, có lông để hứng phấn.
- 1
Hạt phấn rơi lên đầu nhụy (thụ phấn).
- 2
Hạt phấn mọc thành ống phấn, đâm qua vòi nhụy xuống noãn.
- 3
Tế bào sinh dục đực kết hợp với tế bào sinh dục cái trong noãn tạo thành hợp tử (thụ tinh).
- 4
Hợp tử thành phôi, noãn thành hạt, bầu nhụy thành quả.
Trồng dưa lưới, bí trong nhà kính không có ong, người ta lấy cọ mềm chuyển phấn từ hoa đực sang hoa cái: đó là thụ phấn nhân tạo.
4Dễ nhầm
Nhụy là cơ quan sinh dục đực.
Nhị là đực (tạo hạt phấn), nhụy là cái (có noãn).
Bồ công anh thụ phấn nhờ gió vì hạt của nó bay theo gió.
Bồ công anh thụ phấn nhờ côn trùng; gió chỉ giúp phát tán hạt. Thụ phấn và phát tán hạt là hai việc khác nhau.
5Mẹo nhớ
Từ hoa đến quả
Thụ phấn → Thụ tinh → Hợp tử thành phôi → Noãn thành hạt → Bầu nhụy thành quả
- "Nhị đực, nhụy cái."
🔬 Thử làm thí nghiệm
Hái một bông râm bụt hoặc bông bưởi. Dùng kính lúp tìm nhị (có bao phấn vàng) và nhụy (ở giữa). Chạm tăm bông vào bao phấn rồi quan sát hạt phấn. Hoa này lưỡng tính hay đơn tính?
6Bài tiếp theo
Hạt tạo ra sẽ mọc thành cây con thế nào? Xem Bài 4. Hạt, cây con và sự phát tán.
Thử nhanh
Bộ phận nào của hoa tạo ra hạt phấn?
Bao phấn (thuộc nhị).
Vì sao vườn nhãn nuôi ong sai quả hơn?
Vì ong bay từ hoa này sang hoa khác, mang hạt phấn giúp hoa thụ phấn, nên nhiều hoa thành quả.
Hoa bí là hoa đơn tính hay lưỡng tính?
Đơn tính: có hoa đực và hoa cái riêng.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Nhị | Bộ phận đực của hoa | Stamen |
| Nhụy | Bộ phận cái của hoa | Pistil |
| Bao phấn | Túi chứa hạt phấn | Anther |
| Thụ phấn | Hạt phấn đến đầu nhụy | Pollination |
| Noãn | Phần trong bầu nhụy, sau thành hạt | Ovule |