Bài 4. Hạt, cây con và sự phát tán · Lớp 5, Mở rộng

🧭 Bài này thuộc chương trình nào?

Bài này thuộc chủ đề Thực vật và động vật, Khoa học Lớp 5 (sự phát triển của cây con). Phần phát tán hạt có nhãn Mở rộng (theo Cambridge Primary Science 5).

Học lại bài trước: Bài 3. Sinh sản ở thực vật có hoa.

Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Chưa gặp

Đề chính thức chưa có câu riêng về hạt, cây con. Năm học 2018 – 2019 đề có câu chọn "chu trình đúng", trong đó phương án "hạt giống → cây trưởng thành → quả → cây con" bị sai thứ tự: em cần nhớ đúng vòng đời của cây ở bài này. Đề thi thử hỏi nhiều về phát tán hạt bằng hình.

1Câu chuyện mở đầu

Sau buổi đi dã ngoại, quần của Nam dính đầy quả ké có móc. Cô giáo bảo: "Em vừa giúp cây ké mang hạt đi xa đấy!".

Cây không tự đi được, nhưng hạt của cây có nhiều cách để "du lịch".

2Tóm tắt

Câu hỏi	Trả lời
Hạt gồm mấy phần?	3 phần: vỏ hạt, phôi, chất dinh dưỡng dự trữ; phôi sẽ mọc thành cây
Hạt nảy mầm cần gì?	Nước (độ ẩm), không khí, nhiệt độ thích hợp
Vòng đời của cây	Hạt → nảy mầm → cây con → cây trưởng thành → ra hoa, kết quả → hạt
Cây con mọc từ đâu khác?	Từ rễ, thân, lá của cây mẹ: thân mía, thân sắn, củ khoai tây, lá bỏng, cành hoa hồng

3Hạt nảy mầm và cây lớn lên

Tranh: Hạt nảy mầm — Tóm tắt bằng hình: hạt nảy mầm.

1
Hạt hút nước, phình to, vỏ nứt.
2
Rễ mầm nhú ra, cắm xuống đất
Mọc thêm rễ con.
3
Thân mầm vươn lên khỏi mặt đất
Lá mầm xoè ra.
4
Lá thật mọc ra, cây con lớn dần thành cây trưởng thành.

Người làm vườn còn nhân giống bằng giâm cành (cắm cành hoa hồng, sắn), chiết cành (cam, chanh, bưởi: cây chiết nhanh ra quả và giữ đặc tính của cây mẹ), trồng bằng thân (mía), bằng gốc (hành).

4Hạt "đi xa" thế nào? Mở rộng

Nhờ gió

Bồ công anh, cây phong

Hạt nhẹ, có túm lông như chiếc dù hoặc có cánh mỏng.

Nhờ động vật

Ké, ngưu bàng, ổi

Quả có móc bám vào lông thú; hoặc quả ngon được ăn, hạt theo phân ra nơi khác.

Nhờ nước

Dừa

Quả có lớp xốp, nhẹ, nổi được trên nước.

Tự phát tán

Đậu, chi chi

Quả khô tự nứt, bắn hạt ra xa.

5Dễ nhầm

✗ Sai

Hạt nảy mầm cần ánh sáng.

✓ Đúng

Hạt nảy mầm cần nước, không khí, nhiệt độ thích hợp. Ánh sáng cần khi cây con đã có lá để quang hợp.

✗ Sai

Cam, chanh thường được trồng bằng gieo hạt.

✓ Đúng

Cam, chanh, bưởi thường được chiết cành để nhanh có quả, giữ giống tốt.

6Mẹo nhớ

🌰

Vòng đời của cây

Hạt → Nảy mầm → Cây con → Cây trưởng thành → Hoa → Quả → Hạt

Hạt đi xa nhờ: gió – vật – nước – tự bắn.

🔬 Thử làm thí nghiệm

Đặt hạt đậu vào ba cốc: cốc 1 bông ẩm, cốc 2 bông khô, cốc 3 bông ẩm cất trong tủ lạnh. Sau 3 ngày cốc nào nảy mầm? Chỉ thay đổi một yếu tố mỗi cốc để biết hạt cần gì.

7Bài tiếp theo

Thực vật sinh sản bằng hoa, hạt; còn động vật thì sao? Bài 5. Sinh sản ở động vật.

Thử nhanh

Bộ phận nào của hạt sẽ mọc thành cây?

Phôi.

Vì sao quả ké có nhiều móc nhỏ?

Để bám vào lông thú, quần áo người, nhờ đó hạt được mang đi xa.

Trồng mía bằng bộ phận nào?

Bằng thân (đoạn thân có mắt mầm ở nách lá).

Thuật ngữ

Tiếng Việt	Giải nghĩa	English
Nảy mầm	Hạt bắt đầu mọc thành cây	Germination
Phôi	Phần trong hạt mọc thành cây	Embryo
Phát tán hạt	Hạt được đưa đi xa cây mẹ	Seed dispersal
Chiết cành	Cho cành ra rễ khi còn trên cây	Air layering