TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Sinh vật và môi trường, Khoa học Lớp 4 (chuỗi thức ăn; vai trò của thực vật trong chuỗi thức ăn).
Đọc trước bức tranh chung: Toàn cảnh Sinh vật và môi trường.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Hay gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Phần lớn năng lượng của chúng ta đến từ đâu, và được truyền giữa các sinh vật theo cách nào (năm học 2016 – 2017, đáp án: Mặt Trời, chuỗi thức ăn).
- Chọn chuỗi thức ăn có trong một hệ sinh thái dưới nước (năm học 2022 – 2023, câu có hình).
Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Bố của Minh trồng một luống cải. Sâu xanh kéo đến ăn lá. Mấy hôm sau, chim sâu sà xuống bắt sâu. Chiều tối, một con diều hâu lượn trên cao rình chim sâu.
Lá cải, sâu, chim sâu, diều hâu nối với nhau bằng một sợi dây vô hình: ai là thức ăn của ai. Sợi dây đó là chuỗi thức ăn.
2Tóm tắt
| Khái niệm | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Chuỗi thức ăn | Dãy sinh vật, sinh vật đứng trước là thức ăn của sinh vật đứng sau | Rau → sâu → chim sâu → diều hâu |
| Mắt xích | Mỗi sinh vật trong chuỗi | Chuỗi trên có 4 mắt xích |
| Mũi tên (→) | Chỉ từ sinh vật bị ăn sang sinh vật ăn nó | Lạc → chuột: chuột ăn lạc |
| Mắt xích đầu tiên | Thực vật: tự làm ra thức ăn nhờ ánh sáng Mặt Trời | Cỏ, lúa, rau, tảo, rong |
3Vai trò của thực vật
Đứng đầu chuỗi
Tự làm thức ănThực vật dùng ánh sáng Mặt Trời, nước, khí các-bô-níc để tạo chất dinh dưỡng. Động vật không tự làm được, phải ăn thực vật hoặc ăn con vật khác.
Nguồn năng lượng
Mặt Trời → cây → vậtNăng lượng đi theo chuỗi: Mặt Trời → thực vật → động vật ăn cây → động vật ăn thịt. Mất thực vật thì cả chuỗi không còn thức ăn.
Thực vật còn cho ô-xi để thở và nơi ở cho nhiều loài. Thức ăn của con người cũng bắt nguồn từ thực vật: gạo, rau, củ, quả; cả thịt, trứng, sữa cũng từ vật nuôi ăn cỏ, ăn thóc.
4Dễ nhầm
"Chuột → mèo" nghĩa là chuột ăn mèo.
Mũi tên chỉ vào con nào thì con đó ăn mắt xích đứng trước nó: mèo ăn chuột.
Chuỗi thức ăn có thể bắt đầu bằng bất kì con vật nào.
Chuỗi thức ăn bắt đầu bằng thực vật (sinh vật tự làm ra thức ăn). Sinh vật đứng đầu chuỗi cho sẵn năng lượng để các mắt xích sau dùng.
5Mẹo nhớ
Đọc mũi tên như "bị ăn bởi"
Cỏ → châu chấu → ếch → rắn → đại bàng
- "Cỏ bị châu chấu ăn, châu chấu bị ếch ăn…"
- Đếm mắt xích: đếm số sinh vật, không đếm mũi tên.
🔬 Thử làm thí nghiệm
Viết tên 5 sinh vật lên 5 tấm thẻ: lúa, chuột, rắn, diều hâu, ánh nắng. Xếp thành chuỗi và nối bằng sợi len. Dự đoán: rút thẻ "lúa" ra thì sợi len còn nối được những thẻ nào? Rút thẻ "diều hâu" thì sao? So sánh hai lần.
6Bài tiếp theo
Ngoài tự nhiên, một con vật ăn nhiều loại thức ăn, nên các chuỗi đan vào nhau: Bài 2. Lưới thức ăn và cân bằng tự nhiên.
Thử nhanh
Chuỗi "lạc → chuột → rắn → diều hâu" có mấy mắt xích?
4 mắt xích.
Vì sao thực vật luôn đứng đầu chuỗi thức ăn?
Vì thực vật tự làm ra thức ăn nhờ ánh sáng Mặt Trời; các sinh vật khác phải ăn thực vật hoặc ăn con vật đã ăn thực vật.
Điền mắt xích còn thiếu: rong → ốc → … → rắn.
Ếch.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Chuỗi thức ăn | Dãy sinh vật nối nhau bằng quan hệ thức ăn | Food chain |
| Mắt xích | Một sinh vật trong chuỗi | Link |
| Thực vật | Cây cối, tự làm ra thức ăn | Plant |
| Năng lượng | Sức để sống, lớn lên, hoạt động | Energy |
| Ánh sáng Mặt Trời | Nguồn năng lượng ban đầu của chuỗi | Sunlight |