TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Sinh vật và môi trường, Khoa học Lớp 5 (tác động của con người và một số biện pháp bảo vệ môi trường). Phần biến đổi khí hậu có nhãn Mở rộng.
Học lại bài trước: Bài 3. Môi trường và vai trò của môi trường.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Hay gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Nguyên nhân tự nhiên nào gây ô nhiễm không khí (năm học 2024 – 2025, đáp án: khí thải từ núi lửa).
- Vì sao vận động thay ống hút nhựa bằng ống hút kim loại, tre, cỏ (năm học 2018 – 2019, đáp án: hạn chế ống hút nhựa để giảm ô nhiễm môi trường).
- Câu tục ngữ "…chúng ta mới nhận ra rằng chúng ta không thể ăn tiền" nói lên điều gì (năm học 2018 – 2019, đáp án: phải trân trọng và bảo vệ môi trường).
Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Một con rùa biển được cứu lên bờ, trong bụng có cả túi ni lông và ống hút. Rùa tưởng túi ni lông trôi lềnh bềnh là con sứa, món ăn quen thuộc của nó.
Chiếc ống hút ta dùng 5 phút có thể nằm ngoài biển vài trăm năm. Mỗi việc nhỏ của con người đều để lại dấu vết trên môi trường.
2Tóm tắt
| Việc làm | Hậu quả |
|---|---|
| Phá rừng, đốt rừng làm nương | Đất xói mòn, lũ lụt, hạn hán; động vật mất nơi ở, có loài tuyệt chủng |
| Khói nhà máy, xe cộ, đốt rác, bếp than tổ ong | Ô nhiễm không khí, bệnh đường hô hấp |
| Đổ nước thải, rác xuống sông, biển; đánh cá bằng điện | Ô nhiễm nước, cá chết |
| Dùng nhiều phân bón hoá học, thuốc trừ sâu | Ô nhiễm đất, ngấm xuống nước ngầm |
| Săn bắt động vật quý hiếm | Mất cân bằng tự nhiên |
Ô nhiễm còn có nguyên nhân tự nhiên: núi lửa phun khói bụi, cháy rừng do sét. Nhưng phần lớn ô nhiễm hiện nay do con người.
3Em bảo vệ môi trường thế nào?
Giảm – Dùng lại – Tái chế
RácBớt đồ nhựa dùng một lần; dùng lại chai, hộp; phân loại rác: rác hữu cơ (vỏ rau, thức ăn thừa) để ủ phân, rác tái chế (giấy, chai nhựa, lon), rác còn lại.
Trồng cây, năng lượng sạch
Không khíTrồng cây gây rừng; dùng năng lượng Mặt Trời, gió; tắt điện khi không dùng; dùng phân chuồng, phân xanh và bọ rùa thay bớt phân hoá học, thuốc trừ sâu.
Biến đổi khí hậu Mở rộng: đốt nhiều than, xăng dầu làm Trái Đất nóng dần lên, gây hạn hán, bão lũ thất thường. Ngày Môi trường thế giới là ngày 5 tháng 6.
4Dễ nhầm
Bón thật nhiều phân hoá học thì vừa được mùa vừa tốt cho đất.
Phân hoá học, thuốc trừ sâu dùng quá mức làm ô nhiễm đất và nước ngầm; nên dùng phân chuồng, phân xanh đã ủ kĩ.
Thay ống hút nhựa chủ yếu là để tiết kiệm tiền.
Lí do chính là giảm rác nhựa, giảm ô nhiễm: nhựa phải vài trăm năm mới phân huỷ.
5Mẹo nhớ
Ba chữ "Giảm – Dùng lại – Tái chế"
Giảm rác → Dùng lại đồ cũ → Tái chế thành đồ mới
- Thêm hai việc: trồng cây, tiết kiệm điện nước.
🔬 Thử làm thí nghiệm
Chôn trong chậu đất ẩm: một miếng vỏ chuối, một mẩu giấy, một miếng túi ni lông. Cắm que đánh dấu. Dự đoán thứ nào phân huỷ nhanh nhất. Sau 3 tuần đào lên xem: vỏ chuối mục gần hết, giấy mủn, túi ni lông gần như còn nguyên.
6Bài tiếp theo
Em đã học xong 4 bài. Quay lại Toàn cảnh Sinh vật và môi trường để ôn cả chủ đề, rồi làm quiz Tổng ôn.
Thử nhanh
Vỏ táo, thức ăn thừa là rác hữu cơ hay rác vô cơ?
Rác hữu cơ: phân huỷ được, dùng để ủ phân.
Vì sao không nên dùng bếp than tổ ong?
Vì bếp thải khói và khí độc, gây ô nhiễm không khí, hại phổi, lại dễ gây cháy.
Kể một nguyên nhân tự nhiên gây ô nhiễm không khí.
Núi lửa phun (hoặc cháy rừng do sét).
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Ô nhiễm | Làm bẩn đất, nước, không khí | Pollution |
| Rác hữu cơ | Rác phân huỷ được (vỏ rau, thức ăn thừa) | Organic waste |
| Tái chế | Biến đồ cũ thành đồ mới | Recycle |
| Phá rừng | Chặt, đốt rừng | Deforestation |
| Biến đổi khí hậu | Thời tiết, khí hậu Trái Đất thay đổi lâu dài | Climate change |