TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Năng lượng, Khoa học Lớp 4 (vai trò của ánh sáng). Phần ánh sáng nhân tạo trong trồng trọt, chăn nuôi có nhãn Mở rộng.
Học lại bài trước: Bài 1. Ánh sáng và sự truyền ánh sáng.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Chưa gặp
Đề Trần Đại Nghĩa chưa hỏi riêng bài này, nhưng hay hỏi phần gần nó: cây xanh và ánh sáng (cây tạo thức ăn, thải khí ô-xi; ban đêm cây lấy ô-xi), học kĩ ở chủ đề Thực vật và động vật. Đề thi thử có câu thí nghiệm chiếu đèn cho cỏ trong thời gian khác nhau để tìm yếu tố được thay đổi.
1Câu chuyện mở đầu
Bà Lan để chậu cây trong góc phòng tối. Vài tuần sau, thân cây vươn dài, lá vàng nhạt và ngả hết về phía cửa sổ. Ở trang trại thanh long gần nhà, ban đêm người ta lại bật đèn sáng rực cả cánh đồng.
Vì sao cây "tìm" ánh sáng, và vì sao người ta chiếu đèn cho cây vào ban đêm?
2Tóm tắt
| Ánh sáng với… | Vai trò |
|---|---|
| Thực vật | Cần cho quang hợp (tạo thức ăn); cây mọc hướng về phía có ánh sáng |
| Động vật | Giúp nhìn, kiếm ăn, tìm đường; có loài ưa sáng, có loài ưa tối |
| Con người | Giúp nhìn thấy, giúp da tạo vi-ta-min D, sưởi ấm, giữ sức khoẻ |
| Trái Đất | Mặt Trời sưởi ấm, làm nước bay hơi trong vòng tuần hoàn của nước |
3Ánh sáng với thực vật và động vật
Cây xanh dùng ánh sáng Mặt Trời, nước và khí các-bô-níc để tạo ra chất bột (thức ăn của cây) và thải ra khí ô-xi: đó là quang hợp. Thiếu ánh sáng, cây mọc yếu, lá nhạt màu, thân vươn dài tìm chỗ sáng. Hoa hướng dương quay theo Mặt Trời để nhận ánh sáng.
Động vật được chia theo nhu cầu ánh sáng: ưa sáng (gà, trâu, bò, chim sâu hoạt động ban ngày) và ưa tối (cú mèo, dơi, chuột hoạt động ban đêm). Mùa đông ngày ngắn, ánh sáng ít, nhiều loài thay đổi cách sống.
Ánh sáng nhân tạo Mở rộng
- Trồng trọt: chiếu đèn ban đêm cho thanh long, hoa cúc để cây ra hoa; trồng rau trong nhà kính có đèn.
- Chăn nuôi: chiếu sáng để gà đẻ nhiều trứng, dùng đèn để ấp trứng, sưởi ấm gà con.
4Ánh sáng với con người
Ánh sáng giúp ta nhìn rõ hình dạng, màu sắc. Nắng sáng sớm giúp da tạo vi-ta-min D cho xương chắc. Nhưng ánh sáng quá mạnh lại hại mắt: không nhìn thẳng vào Mặt Trời, không đọc sách nơi quá tối hoặc dưới ánh nắng gắt, nhìn màn hình lâu thì nên nghỉ cho mắt.
5Dễ nhầm
Ánh sáng chỉ quan trọng với con người và động vật.
Thực vật cần ánh sáng để quang hợp; nhờ cây có thức ăn mà người và động vật mới có thức ăn.
Người ta chiếu đèn cho thanh long ban đêm để đuổi côn trùng.
Chiếu đèn để kích thích cây ra hoa, cho quả trái vụ.
6Mẹo nhớ
Ánh sáng giúp ai, làm gì?
Cây: quang hợp → Vật: nhìn, kiếm ăn → Người: nhìn, vi-ta-min D
🔬 Thử làm thí nghiệm
Gieo đậu vào hai cốc giống nhau, tưới cùng lượng nước. Một cốc để chỗ sáng, một cốc úp hộp giấy tối. Sau một tuần so sánh màu lá, chiều cao. Chỉ thay đổi một yếu tố (ánh sáng), các yếu tố khác giữ giống nhau.
7Bài tiếp theo
Từ ánh sáng, chuyển sang một dạng năng lượng khác ta nghe được bằng tai: Bài 3. Âm thanh.
Thử nhanh
Ánh sáng quan trọng nhất trong quá trình nào của cây?
Quang hợp.
Vì sao cây để trong phòng tối lâu ngày có lá vàng, thân dài?
Vì thiếu ánh sáng, cây quang hợp kém, thân vươn dài để tìm chỗ có ánh sáng.
Kể hai động vật ưa tối.
Cú mèo, dơi (hoặc chuột).
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Quang hợp | Cây dùng ánh sáng để tạo thức ăn | Photosynthesis |
| Ưa sáng | Thích hoạt động nơi có ánh sáng | Light-loving |
| Ánh sáng nhân tạo | Ánh sáng do con người tạo ra (đèn) | Artificial light |