TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Năng lượng, Khoa học Lớp 4 (ánh sáng và sự truyền ánh sáng). Phần đọc hình về bóng của vật có nhãn Mở rộng.
Xem lộ trình cả chủ đề: Toàn cảnh Năng lượng.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Có gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi:
- Chiếu đèn vào một hình chóp không trong suốt từ hai hướng, chọn hình đúng của bóng (năm học 2020 – 2021, câu liên môn có hình).
Dạng này cần nhớ: ánh sáng truyền thẳng, bóng nằm phía sau vật, ngược phía nguồn sáng. Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Tối mất điện, Nam bật đèn pin rồi giơ tay trước tường làm hình con chó, con chim. Em gái reo lên thích thú. Nam thắc mắc: vì sao tay chắn đèn thì trên tường lại hiện ra cái bóng?
Câu trả lời nằm ở cách ánh sáng đi: luôn theo đường thẳng.
2Tóm tắt
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Nguồn sáng là gì? | Vật tự phát ra ánh sáng: Mặt Trời, ngọn lửa, bóng đèn đang sáng, đom đóm |
| Vật được chiếu sáng? | Vật nhận ánh sáng rồi hắt lại vào mắt ta: bàn ghế, cây cối, Mặt Trăng |
| Ánh sáng đi thế nào? | Theo đường thẳng |
| Vì sao có bóng? | Vật cản sáng chặn ánh sáng, phía sau vật không có ánh sáng tới |
3Vì sao ta nhìn thấy vật?
Ta nhìn thấy một vật khi có ánh sáng từ vật đó đi vào mắt: hoặc vật tự phát sáng, hoặc vật được chiếu sáng rồi hắt ánh sáng vào mắt. Trong phòng tối hoàn toàn, không có ánh sáng hắt vào mắt nên ta không thấy gì. Mặt Trăng không tự phát sáng, ta thấy Mặt Trăng vì nó hắt ánh sáng Mặt Trời.
Vật có màu khác nhau vì mỗi vật hắt lại những ánh sáng khác nhau. Vật màu đen gần như hút hết ánh sáng chiếu vào.
4Vật cho ánh sáng đi qua đến đâu?
Cho ánh sáng truyền qua
Trong suốtKhông khí, nước sạch, kính trong, nhựa trong: nhìn rõ vật phía sau.
Cho một phần ánh sáng qua
MờKính mờ, túi ni lông màu, nhựa màu: chỉ thấy lờ mờ.
Không cho ánh sáng qua
Cản sángGỗ, sắt, gạch, bìa cứng, lá cây: tạo ra bóng phía sau.
Bóng dài hay ngắn? Mở rộng
Nguồn sáng chiếu nghiêng (thấp, gần mặt đất như buổi sáng, buổi chiều) thì bóng dài; chiếu từ trên cao xuống (buổi trưa) thì bóng ngắn. Đưa vật lại gần nguồn sáng thì bóng to ra.
5Dễ nhầm
Mặt Trăng là nguồn sáng vì ban đêm ta thấy nó rất sáng.
Mặt Trăng là vật được chiếu sáng: nó hắt lại ánh sáng của Mặt Trời.
Ta thấy vật vì mắt phát ra ánh sáng chiếu vào vật.
Ánh sáng đi từ vật vào mắt. Mắt nhận ánh sáng, không phát ra ánh sáng.
6Mẹo nhớ
Đường đi của ánh sáng
Nguồn sáng → (đường thẳng) → vật → mắt
- "Nắng nghiêng bóng dài, nắng đứng bóng ngắn."
🔬 Thử làm thí nghiệm
Đục lỗ ở giữa ba tấm bìa, xếp thẳng hàng, đặt đèn pin ở một đầu. Nhìn từ đầu kia có thấy ánh sáng không? Lệch một tấm bìa đi một chút rồi nhìn lại. Dự đoán trước kết quả và giải thích.
7Bài tiếp theo
Ánh sáng không chỉ giúp ta nhìn thấy, mà còn cần cho cây, cho vật, cho người: Bài 2. Vai trò của ánh sáng.
Thử nhanh
Kể ba nguồn sáng.
Mặt Trời, ngọn nến đang cháy, bóng đèn đang sáng (hoặc đom đóm).
Vì sao nhìn qua ống nhựa bị uốn cong ta không thấy ngọn nến?
Vì ánh sáng truyền theo đường thẳng, ống cong chặn ánh sáng từ nến đi tới mắt.
Bóng của vật nằm ở đâu?
Phía sau vật, ngược phía với nguồn sáng.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Nguồn sáng | Vật tự phát ra ánh sáng | Light source |
| Vật cản sáng | Vật không cho ánh sáng đi qua | Opaque object |
| Trong suốt | Cho ánh sáng đi qua, nhìn rõ phía sau | Transparent |
| Bóng | Vùng tối phía sau vật cản sáng | Shadow |