TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Chất, Khoa học Lớp 5 (đặc điểm của chất ở trạng thái rắn, lỏng, khí; sự biến đổi trạng thái). Phần khối lượng, thể tích, ống đong, vật nổi và chìm có nhãn Mở rộng.
Học lại bài trước: Bài 4. Hỗn hợp, dung dịch và cách tách chất.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Có gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi: đổ hết 100 ml chất lỏng từ ống đong A sang ống đong B rỗng thì chất lỏng trong ống B so với lúc đầu thế nào (năm học 2026 – 2027, câu có hình, đáp án: cùng khối lượng và cùng thể tích).
Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Lan để thanh sô-cô-la trên bàn cạnh cửa sổ nắng. Một lúc sau, thanh sô-cô-la chảy nhão ra. Hình dạng đã khác, nhưng đặt lên cân thì vẫn nặng như cũ.
Sô-cô-la vừa đổi từ thể rắn sang thể lỏng. Hình dạng thay đổi, còn khối lượng giữ nguyên.
2Tóm tắt
| Thể | Hình dạng | Thể tích | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Rắn | Xác định | Xác định | Gạch, đá, cát, khối gỗ, nước đá |
| Lỏng | Theo hình bình chứa | Xác định | Nước, dầu ăn, nước chanh |
| Khí | Theo hình bình chứa | Chiếm đầy bình chứa | Không khí, hơi nước, khí ô-xi |
Chất đổi thể khi nóng lên hoặc lạnh đi ở nhiệt độ phù hợp. Đổi thể không tạo ra chất mới: nước đá tan vẫn là nước.
3Khối lượng, thể tích, nổi và chìm Mở rộng
Đổ sang bình khác
Ống đongChất lỏng đổi hình dạng theo bình mới, nhưng khối lượng và thể tích giữ nguyên. Đo thể tích bằng ống đong (mL).
Thả vật vào nước
Mực nước dângVật chiếm chỗ nên mực nước dâng lên; nước dâng thêm bao nhiêu thì thể tích vật bằng bấy nhiêu.
Vật đặc hơn nước thì chìm (viên bi thuỷ tinh, hòn đá); vật nhẹ hơn nước thì nổi (dầu ăn, gỗ). Cùng một miếng đất sét: nặn thành viên thì chìm, nặn thành thuyền rỗng lòng thì nổi, vì hình dạng thay đổi.
4Dễ nhầm
Đổ nước từ bình nhỏ sang bình to thì thể tích nước tăng.
Chỉ hình dạng đổi. Thể tích và khối lượng không đổi vì lượng nước vẫn vậy.
Chuyển thể là biến đổi hoá học.
Chuyển thể là biến đổi lí học: không có chất mới.
5Mẹo nhớ
Rắn giữ dáng, lỏng theo bình, khí tràn đầy
Rắn: dáng + thể tích cố định → Lỏng: thể tích cố định → Khí: không cố định gì
🔬 Thử làm thí nghiệm
Đổ 100 ml nước vào ống đong, ghi mức nước. Thả từng viên bi giống nhau vào, ghi lại mức nước sau mỗi viên. Dự đoán: thả thêm 2 viên nữa thì nước dâng thêm bao nhiêu? Kiểm tra lại dự đoán.
6Bài tiếp theo
Có những thay đổi tạo ra chất mới hẳn, như đinh gỉ, giấy cháy: Bài 6. Sự biến đổi hoá học của chất.
Thử nhanh
Khối gỗ là vật rắn vì nó có gì xác định?
Hình dạng (và thể tích) xác định.
Vì sao mực nước dâng lên khi thả viên bi vào?
Vì viên bi chiếm chỗ (có thể tích), đẩy nước dâng lên.
Sô-cô-la tan chảy: tính chất nào giữ nguyên?
Khối lượng.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Chất rắn / lỏng / khí | Ba thể của chất | Solid / liquid / gas |
| Khối lượng | Độ nặng nhẹ của vật | Mass |
| Thể tích | Chỗ vật chiếm | Volume |
| Ống đong | Dụng cụ đo thể tích chất lỏng | Measuring cylinder |
| Nổi / chìm | Ở trên mặt nước / xuống đáy | Float / sink |