TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này thuộc chủ đề Chất, Khoa học Lớp 5 (hỗn hợp và dung dịch). Các từ "chất tan", "dung môi", "đồng nhất" và cách chưng cất có nhãn Mở rộng.
Học lại bài trước: Bài 3. Đất: thành phần, ô nhiễm và xói mòn.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Có gặp
Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa đã hỏi: dung dịch là một hỗn hợp ___ kết hợp giữa chất tan và dung môi (năm học 2024 – 2025, đáp án: đồng nhất).
Câu đề thật đã được đưa vào quiz của bài này để em luyện.
1Câu chuyện mở đầu
Mẹ trộn lạc, đỗ đen, đỗ xanh vào một rổ để nấu chè. Em vẫn nhặt ra được từng hạt. Mẹ pha cốc nước đường: khuấy một lúc, đường biến mất, nước trong veo nhưng ngọt.
Cả hai đều là hỗn hợp. Nhưng cốc nước đường đặc biệt hơn: đó là dung dịch.
2Tóm tắt
| Khái niệm | Đặc điểm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Hỗn hợp | Hai hay nhiều chất trộn lẫn, mỗi chất giữ nguyên tính chất | Lạc với đỗ; cát với nước; dầu ăn với nước |
| Dung dịch | Hỗn hợp đồng nhất: chất tan tan hết, phân bố đều trong dung môi | Nước muối, nước đường, giấm với nước |
| Không phải dung dịch | Để yên thì tách lớp hoặc lắng xuống | Dầu ăn với nước (dầu nổi), cát với nước |
Chất lỏng hoà với chất rắn (nước muối) hoặc chất lỏng hoà với chất lỏng (giấm với nước) tạo được dung dịch. Hai chất rắn trộn với nhau (muối với cát) thì không. Nước cất chỉ có nước, nên không phải dung dịch.
3Tách các chất trong hỗn hợp
Chất không tan
Lắng, lọcCát với nước: để lắng rồi lọc. Gạo với sạn, cát với sỏi: sàng, nhặt. Mạt sắt với cát: dùng nam châm.
Chất tan
Bay hơiNước muối, nước đường: cho nước bay hơi, muối, đường còn lại. Người làm muối phơi nước biển trên ruộng muối.
Mở rộng Đun sôi nước muối, úp đĩa lên: giọt nước đọng trên đĩa không mặn. Đó là cách chưng cất lấy nước tinh khiết.
4Dễ nhầm
Dầu ăn lắc đều với nước là dung dịch.
Để yên một lúc dầu nổi lên thành lớp riêng vì dầu nhẹ hơn nước và không tan: chỉ là hỗn hợp.
Muốn lấy đường ra khỏi nước đường thì lọc.
Đường đã tan nên lọt qua giấy lọc. Phải cho nước bay hơi.
5Mẹo nhớ
Chọn cách tách
Không tan → lắng lọc · Tan → bay hơi · Hạt to nhỏ → sàng · Bị hút → nam châm
🔬 Thử làm thí nghiệm
Lấy 3 cốc nước. Cốc 1 cho muối, cốc 2 cho cát, cốc 3 cho dầu ăn; khuấy đều rồi để yên 5 phút. Dự đoán cốc nào còn trong và đồng đều. Ghi lại: cốc nào là dung dịch, cốc nào chỉ là hỗn hợp.
6Bài tiếp theo
Chất có thể ở thể rắn, lỏng hay khí, và đổi thể được: Bài 5. Chất rắn, lỏng, khí; khối lượng và thể tích.
Thử nhanh
Nước biển có phải dung dịch không?
Có: muối tan đều trong nước.
Vì sao phải lắc chai nước xốt dầu giấm trước khi dùng?
Vì dầu và giấm không tan vào nhau, để lâu dầu nổi lên thành lớp riêng.
Tách mạt sắt khỏi cát bằng cách nào?
Dùng nam châm hút mạt sắt.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Hỗn hợp | Nhiều chất trộn lẫn, giữ nguyên tính chất | Mixture |
| Dung dịch | Hỗn hợp đồng nhất, chất tan tan hết | Solution |
| Hoà tan | Tan đều vào chất lỏng | Dissolve |
| Lọc | Cho qua giấy lọc giữ lại chất không tan | Filter |
| Chưng cất | Đun sôi rồi ngưng tụ hơi để lấy nước tinh khiết | Distillation |