Bài 6. Sự biến đổi hoá học của chất · Lớp 5

🧭 Bài này thuộc chương trình nào?

Bài này thuộc chủ đề Chất, Khoa học Lớp 5 (sự biến đổi hoá học của chất). Phần khí sinh học có nhãn Mở rộng.

Học lại bài trước: Bài 5. Chất rắn, lỏng, khí; khối lượng và thể tích.

Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Chưa gặp

Bài khảo sát vào lớp 6 Trần Đại Nghĩa chưa hỏi riêng phần này. Đây là kiến thức lớp 5 nền tảng cho môn Khoa học tự nhiên lớp 6, nên vẫn cần nắm chắc cách phân biệt biến đổi lí học và hoá học.

1Câu chuyện mở đầu

Minh để quên chiếc đinh sắt ngoài vườn. Một tháng sau, đinh phủ lớp gỉ nâu đỏ, cạy ra thấy bở vụn. Còn chiếc bát Minh làm vỡ hôm qua thì mảnh vỡ vẫn là sứ.

Gỉ sắt là chất mới, khác hẳn sắt. Bát vỡ chỉ đổi hình dạng. Đó là khác biệt giữa biến đổi hoá học và biến đổi lí học.

2Tóm tắt

	Biến đổi lí học	Biến đổi hoá học
Có chất mới?	Không	Có
Ví dụ	Xé giấy, bát vỡ, nước đá tan, nước bay hơi, hoà đường vào nước, cát trộn xi măng khô	Đốt giấy, đinh gỉ, cơm từ gạo, thức ăn cháy khét, xi măng trộn nước đông cứng, đun đường thành ca-ra-men
Dấu hiệu	Đổi hình dạng, kích thước, thể	Đổi màu, có mùi lạ, sủi bọt khí, toả nhiệt, phát sáng

Tranh: Biến đổi hoá học — Có chất mới tạo thành là biến đổi hoá học.

3Biến đổi hoá học trong đời sống

Có lợi

Dùng

Nấu cơm, nướng bánh; trộn xi măng với nước để xây tường; ủ phân, rác hữu cơ trong bể kín tạo khí sinh học để đun nấu Mở rộng.

Có hại

Phòng

Sắt gỉ khi gặp không khí ẩm: sơn phủ, bôi dầu mỡ để chống gỉ. Thức ăn cháy đen, có mùi khét: không ăn được.

Tranh: Biến đổi vật lí — Đối chiếu: biến đổi vật lí không tạo ra chất mới.

4Dễ nhầm

✗ Sai

Hoà đường vào nước là biến đổi hoá học vì đường "biến mất".

✓ Đúng

Đường chỉ tan, nước vẫn ngọt, cho bay hơi lấy lại được đường: không có chất mới.

✗ Sai

Cứ nóng lên là biến đổi hoá học.

✓ Đúng

Nến chảy khi đun là lí học (vẫn là sáp). Phải xem có chất mới hay không.

5Mẹo nhớ

🔥

Lấy lại được chất cũ không?

Lấy lại được → lí học · Không lấy lại được, có chất mới → hoá học

🔬 Thử làm thí nghiệm

Cùng người lớn: đặt hai chiếc đinh sắt, một chiếc trong lọ khô có nắp, một chiếc trên miếng bông ẩm. Dự đoán đinh nào gỉ trước. Quan sát sau 4 – 5 ngày và giải thích vì sao.

6Bài tiếp theo

Mỗi vật liệu có tính chất riêng, hợp với từng việc: Bài 7. Vật liệu quanh em.

Thử nhanh

Tờ giấy bị đốt cháy hay bị xé vụn có biến đổi hoá học?

Bị đốt cháy.

Vì sao thức ăn bị cháy có màu đen và mùi khét?

Vì các chất trong thức ăn bị biến đổi hoá học, tạo ra chất mới màu đen, mùi khét.

Làm gì để đồ sắt lâu bị gỉ?

Sơn phủ hoặc bôi dầu mỡ, để nơi khô ráo.

Thuật ngữ

Tiếng Việt	Giải nghĩa	English
Biến đổi hoá học	Tạo ra chất mới	Chemical change
Biến đổi lí học	Không tạo chất mới	Physical change
Gỉ sắt	Lớp nâu đỏ trên sắt để ngoài không khí ẩm	Rust
Đốt cháy	Chất cháy, toả nhiệt và ánh sáng	Burning
Khí sinh học	Khí đốt từ ủ phân, rác hữu cơ	Biogas