TDNTest🧭 Bài này thuộc chương trình nào?
Bài này bám Bài 21, SGK lớp 4 (Lễ hội Cồng chiêng Tây Nguyên) Lớp 4. Theo SGK mới, các tỉnh Tây Nguyên thuộc vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ. Phần đất ba-dan, cà phê, thuỷ điện, lễ hội đua voi có nhãn Mở rộng.
Chủ đề này trong đề Trần Đại Nghĩa Chưa gặp
Đề khảo sát 2015 – 2027 chưa hỏi riêng về Tây Nguyên. Đề thi thử hay hỏi: chủ nhân Không gian văn hoá Cồng chiêng, cây cà phê, đất đỏ ba-dan.
1Câu chuyện mở đầu
Đêm lễ Mừng lúa mới, tiếng cồng chiêng vang lên bên đống lửa. Già làng mời rượu cần, các chàng trai đánh chiêng, các cô gái múa xoang theo nhịp.
Với đồng bào Tây Nguyên, cồng chiêng là "tiếng nói của tâm hồn", có mặt từ lúc em bé chào đời tới những ngày hội lớn của buôn làng.
2Tóm tắt
| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Không gian văn hoá Cồng chiêng ở đâu? | Vùng núi cao phía tây, thuộc 4 tỉnh: Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng (theo địa giới năm 2025) |
| Ai là chủ nhân? | Các dân tộc Ê Đê, Gia Rai, Ba Na, Mạ, Cơ Ho… |
| Cồng chiêng dùng khi nào? | Trong nghi lễ, ngày hội, sinh hoạt cộng đồng: lễ Mừng lúa mới, lễ Thổi tai cho trẻ sơ sinh, lễ Trưởng thành… |
| Lễ hội Cồng chiêng tổ chức thế nào? | Luân phiên hằng năm ở các tỉnh; nghệ nhân trình diễn cồng chiêng, tạc tượng gỗ, dệt thổ cẩm; phục dựng lễ Ăn cơm mới (Ê Đê), lễ Sạ lúa (Chu Ru), lễ Cầu an (Ba Na) |
| Được UNESCO ghi danh? | Có, năm 2005, là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại |
3Thiên nhiên và sản xuất Mở rộng
☕ Cao nguyên đất đỏ
Cao nguyên xếp tầng
Đất đỏ ba-danNhiều cao nguyên rộng, đất đỏ ba-dan màu mỡ, khí hậu có mùa mưa, mùa khô rõ.
Cây công nghiệp
Cà phê số mộtTrồng nhiều cà phê, hồ tiêu, cao su, chè; Buôn Ma Thuột nổi tiếng cà phê.
Thuỷ điện
Y-a-lySông Sê San, Xrê Pốk, Đồng Nai có nhiều thác ghềnh; thuỷ điện Y-a-ly (Ialy, ở Gia Lai) lớn nhất vùng.
Lễ hội đua voi
Người M'nôngGắn với nghề săn bắt, thuần dưỡng voi của người M'nông ở Buôn Đôn (Đắk Lắk).
4Dễ nhầm
Chủ nhân Không gian văn hoá Cồng chiêng là người Mường, Thái, Tày.
Là các dân tộc Tây Nguyên: Ê Đê, Gia Rai, Ba Na, Mạ, Cơ Ho… Người Mường cũng dùng cồng chiêng nhưng không thuộc không gian này.
Theo SGK lớp 4 mới, Tây Nguyên là một vùng riêng, không giáp biển.
SGK mới xếp các tỉnh Tây Nguyên vào vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ. Sách, đề cũ mới coi Tây Nguyên là vùng riêng.
5Mẹo nhớ
Bốn chữ C của Tây Nguyên
Cà phê → Cồng chiêng → Cao nguyên → Cây công nghiệp
- Chủ nhân cồng chiêng: "Ê – Gia – Ba – Mạ – Cơ" (Ê Đê, Gia Rai, Ba Na, Mạ, Cơ Ho).
✍️ Thử kể lại
Kể tên những dịp đồng bào Tây Nguyên dùng cồng chiêng. Em ấn tượng nhất với hoạt động nào trong lễ hội Cồng chiêng, vì sao?
6Bài tiếp theo
Xuôi theo sông Đồng Nai, sông Mê Công về phía nam là vùng đồng bằng rộng lớn nhất nước ta: Bài 5. Nam Bộ.
Thử nhanh
Kể tên hai dân tộc là chủ nhân Không gian văn hoá Cồng chiêng.
Ví dụ: Ê Đê, Gia Rai (hoặc Ba Na, Mạ, Cơ Ho).
Vì sao Tây Nguyên trồng được nhiều cà phê?
Vì có cao nguyên rộng, đất đỏ ba-dan màu mỡ, khí hậu có mùa khô để thu hoạch, phơi hạt.
Cồng chiêng được dùng trong lễ nào của trẻ sơ sinh?
Lễ Thổi tai.
Thuật ngữ
| Tiếng Việt | Giải nghĩa | English |
|---|---|---|
| Cồng chiêng | Nhạc cụ bằng đồng, đánh bằng dùi hoặc tay | Gongs |
| Cao nguyên | Vùng đất rộng, cao, bề mặt khá bằng | Plateau |
| Đất ba-dan | Đất đỏ màu mỡ do đá núi lửa tạo thành | Basalt soil |
| Buôn | Làng của đồng bào Tây Nguyên | Village (in the Central Highlands) |