Bài 4. Các châu lục và đại dương · Lớp 5

1Câu chuyện mở đầu

Nhìn từ vũ trụ, Trái Đất là một hành tinh xanh. Màu xanh ấy là của biển và đại dương, chiếm hơn 70% bề mặt Trái Đất.

Giữa đại dương mênh mông nổi lên sáu khối đất liền lớn, gọi là châu lục: có nơi nóng cháy như sa mạc Xa-ha-ra, có nơi lạnh buốt quanh năm như châu Nam Cực.

2Tóm tắt

Câu hỏi	Trả lời
Có mấy châu lục?	6: châu Á, châu Âu, châu Phi, châu Mỹ, châu Đại Dương, châu Nam Cực
Châu lục lớn nhất, nhỏ nhất?	Lớn nhất: châu Á; nhỏ nhất: châu Đại Dương
Có mấy đại dương?	5: Thái Bình Dương, Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương, Bắc Băng Dương, Nam Đại Dương
Đại dương lớn nhất, nhỏ nhất?	Lớn nhất: Thái Bình Dương (khoảng 165,2 triệu km²); nhỏ nhất: Bắc Băng Dương (khoảng 14,1 triệu km²)
Đại dương chiếm bao nhiêu?	Hơn 70% diện tích bề mặt, hơn 96% lượng nước trên Trái Đất

3Sáu châu lục

🌏 Mỗi châu một nét riêng

Châu Á

Lớn nhất

Núi và cao nguyên chiếm 3/4 diện tích, có cả đồng bằng châu thổ rộng lớn; đủ các đới khí hậu. Sông lớn: Hoàng Hà, Trường Giang, Ấn – Hằng, Mê Công. Đỉnh Ê-vơ-rét (Everest, 8 848 m, dãy Hi-ma-lay-a) cao nhất thế giới; hồ Bai-can sâu nhất.

Châu Âu

Ôn đới

Đồng bằng chiếm phần lớn, núi cao ở phía nam (dãy An-pơ); chủ yếu khí hậu ôn đới; sông Đa-nuýp, Von-ga.

Châu Phi

Nóng, khô

Địa hình khá cao; khí hậu khô, nóng bậc nhất, có hoang mạc Xa-ha-ra; sông Nin dài nhất thế giới, sông Công-gô sâu nhất thế giới; hồ Vích-to-ri-a.

Châu Mỹ

Bắc Mỹ – Nam Mỹ

Hai lục địa nối bằng eo đất Trung Mỹ; phía tây núi cao, giữa đồng bằng. Sông Mi-xi-xi-pi, A-ma-dôn; rừng A-ma-dôn là rừng nhiệt đới rộng nhất, "lá phổi xanh" của Trái Đất.

Châu Đại Dương

Nhỏ nhất

Lục địa Ô-xtrây-li-a (khô, nhiều hoang mạc, có căng-gu-ru) và nhiều đảo nóng ẩm.

Châu Nam Cực

Lạnh, khô nhất

Cao nguyên phủ băng dày; lạnh và khô nhất Trái Đất; có chim cánh cụt, hải cẩu; được phát hiện muộn nhất.

4Năm đại dương

Các đại dương thông với nhau nhưng khác nhau về diện tích và độ sâu. Thái Bình Dương lớn nhất và sâu nhất; Bắc Băng Dương nhỏ nhất, quanh cực Bắc; Nam Đại Dương bao quanh châu Nam Cực. Biển nước ta thuộc Thái Bình Dương; biển Ca-ri-bê thuộc Đại Tây Dương. Ngày nay các đại dương đang bị ô nhiễm và suy giảm tài nguyên.

5Dễ nhầm

6Mẹo nhớ

7Bài tiếp theo

Trên các châu lục ấy có hơn 8 tỉ người sinh sống: Bài 5. Dân số, chủng tộc và thế giới xanh – sạch – đẹp.

Mở rộng để luyện thi Mở rộng

• Kênh đào Xuy-ê (ở Ai Cập) nối Địa Trung Hải với Biển Đỏ, rút ngắn đường từ châu Âu sang châu Á; kênh đào Pa-na-ma (Trung Mỹ) nối Đại Tây Dương với Thái Bình Dương.
• Eo biển Gi-bran-ta nối Địa Trung Hải với Đại Tây Dương; eo biển Bê-rinh nằm giữa Nga và Hoa Kỳ; eo biển Hoóc-mút chở nhiều dầu mỏ.
• Biển Địa Trung Hải nằm giữa châu Âu và châu Phi.
• Nga là nước rộng nhất thế giới, nằm ở cả châu Âu và châu Á, thủ đô là Mát-xcơ-va; Ca-na-đa rộng thứ hai.
• Châu Phi có nhiều quốc gia nhất; châu Đại Dương có nhiều đảo, quốc đảo; đảo lớn nhất thế giới là Grơn-len (Greenland).
• Hồ nước ngọt rộng nhất là hồ Thượng (Superior, ở Bắc Mỹ, giữa Hoa Kỳ và Ca-na-đa); hồ sâu nhất là Bai-can (châu Á).
• Năm 1492, Cri-xtốp Cô-lôm-bô đi thuyền tới châu Mỹ.

Thử nhanh

Kể tên 5 đại dương.

Thái Bình Dương, Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương, Bắc Băng Dương, Nam Đại Dương.

Vì sao châu Phi có nhiều hoang mạc?

Vì khí hậu châu Phi khô, nóng bậc nhất thế giới, mưa rất ít.

Vì sao rừng A-ma-dôn được gọi là "lá phổi xanh"?

Vì đây là rừng nhiệt đới rộng nhất, cung cấp ô-xi, điều hoà khí hậu cho Trái Đất.

Thuật ngữ

Tiếng Việt	Giải nghĩa	English
Châu lục	Khối đất liền rất lớn cùng các đảo quanh nó	Continent
Đại dương	Vùng nước mặn rộng lớn nhất trên Trái Đất	Ocean
Eo biển	Dải biển hẹp nối hai vùng biển	Strait
Kênh đào	Đường nước do con người đào để tàu đi qua	Canal
Xa van	Đồng cỏ rộng có cây bụi, ở vùng nóng	Savanna